วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558

การพัฒนากระบวนการเรียนรู้โดยใช้แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชนบนฐานทุนทางสังคมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ชุมชน มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์และสังเคราะห์ทุนทางสังคมที่เป็นฐานการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชน 2) พัฒนากระบวนการเรียนรู้โดยใช้แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชนบนฐานทุนทางสังคมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ชุมชน และ 3) ศึกษาปัจจัยและเงื่อนไขที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการนำกระบวนการเรียนรู้ไปใช้ โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในชุมชนกรณีศึกษา คือ บ้านบ่อหิน หมู่ 14 ตำบลตะพง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง กลุ่มตัวอย่างการวิจัย ประกอบด้วย คณะทำงานสร้างอัตลักษณ์ชุมชน จำนวน 12 คน และประชาชนบ้านบ่อหินที่เข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละกิจกรรม ผลการวิจัยมีดังนี้ 1. ทุนทางสังคมของชุมชนบ้านบ่อหินโดยภาพรวมมีระดับศักยภาพอยู่ในระดับสูง ( X = 2.62) โดยทุนทางสังคมทุกประเภทมีระดับศักยภาพในระดับสูง เรียงลำดับจากมากไปน้อย ได้แก่ ทุนผูกพันทางสังคม และทุนพื้นฐาน ทุนทางการเงิน ทุนมนุษย์ ทุนธรรมชาติ และทุนทางวัฒนธรรม ตามลำดับ การนำทุนทางสังคมมาใช้เป็นฐานในการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชน พบว่า นำมาใช้ทุกทุน ยกเว้นทุนทางการเงิน โดยทุนมนุษย์ และทุนผูกพันทางสังคมเป็นทุนทางสังคมสำคัญในการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชน 2. กระบวนการเรียนรู้โดยใช้แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชนบนฐานทุนทางสังคมเพื่อสร้างอัตลักษณ์ชุมชน ประกอบด้วย 11 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การเห็นปัญหาและความต้องการในการพัฒนาชุมชน 2) การสร้างความเข้าใจและสร้างความตระหนักในอัตลักษณ์ชุมชน 3) การกำหนดแผนการสร้างอัตลักษณ์ชุมชน 4) การศึกษาชุมชน 5) การวิเคราะห์ทุนทางสังคม 6) การกำหนดอัตลักษณ์ชุมชน 7) การสื่อสารเพื่อเสริมสร้างความเข้าใจในอัตลักษณ์ชุมชน 8) การกำหนดเป้าหมายการพัฒนาชุมชนจากอัตลักษณ์ชุมชน 9) การถอดบทเรียน และประเมินผลการสร้างอัตลักษณ์ชุมชน 10) การประชาสัมพันธ์ เผยแพร่อัตลักษณ์ชุมชนต่อสาธารณะ และ 11) ปฏิบัติการพัฒนาชุมชนโดยใช้ประโยชน์จากอัตลักษณ์ชุมชน 3. ปัจจัยและเงื่อนไขที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการนำกระบวนการเรียนรู้ไปใช้ 1) ปัจจัยภายในชุมชน ประกอบด้วย 9 ปัจจัย ได้แก่ 1.1) ผู้นำชุมชนให้ความสำคัญกับการเรียนรู้สิ่งใหม่ 1.2) สมาชิกชุมชนมีส่วนร่วมในกิจกรรมของชุมชน 1.3) สมาชิกชุมชนมีความเชื่อมั่นในตัวผู้วิจัย ผู้นำชุมชนและแกนนำ 1.4) ภูมิปัญญาท้องถิ่น และผู้ทรงคุณวุฒิที่มีบทบาทเป็นทั้งแกนนำและผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 1.5) สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม และบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ 1.6) การสร้างข้อผูกพันร่วมกันในการเรียนรู้ 1.7) การนำกลยุทธ์ท้องถิ่นนิยมมาใช้ในการสร้างการมีส่วนร่วมในการเรียนรู้ 1.8) การสร้างทีมการทำงาน และ 1.9) ระบบการติดต่อสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ 2) ปัจจัยภายนอกชุมชน ประกอบด้วย 4 ปัจจัย ได้แก่ 2.1) ความคาดหวังของผู้บริหารองค์กรส่วนท้องถิ่นที่มีต่อชุมชน 2.2) การเห็นกรณีตัวอย่างชุมชนอื่นที่ประสบปัญหาจากการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตชุมชน 2.3) การประสานงาน และการบูรณาการกิจกรรมร่วมกันของภาคีเครือข่าย และ 2.4) การเรียนรู้จากบุคคลภายนอกชุมชน 3) เงื่อนไข ประกอบด้วย 3 เงื่อนไข ได้แก่ 3.1) เงื่อนไขพื้นฐานของชุมชน 3.2) เงื่อนไขด้านเวลาในการเรียนรู้ และเวลาจัดกิจกรรมการเรียนรู้ และ 3.3) เงื่อนไขการจัดการ