วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558

เส้นประสาท Posterior antebrachial cutaneous (PACN) เป็นเส้นประสาทรับความรู้สึกแขนงหนึ่งของเส้นประสาท radial ที่เลี้ยงผิวหนังบริเวณด้านหลังของปลายแขน เนื่องจากการรายงานลักษณะทางกายวิภาคศาสตร์ของ PACN ยังมีอยู่น้อยและที่ผ่านมามีการรายงานการบาดเจ็บของ PACN ในผู้ป่วยบางราย วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้คือ การหาความสัมพันธ์ของ PACN กับจุดอ้างอิงทางกายวิภาคพร้อมกับเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างเพศและข้าง โดยได้ทำการศึกษาในแขน 102 แขน จากเพศชาย 62 แขนและเพศหญิง 40 แขน พบว่า PACN แทงทะลุออกจาก deep fascia (hiatus) ห่างจาก lateral epicondyle (LE) และแนว interepicondylar line (IEL) เป็นระยะทาง 4.69 ± 1.96 cm และ 4.56 ± 1.89 cm ตามลำดับ พบ 5.0% มี PACN แทงทะลุ deep fascia ออกมาตรง lateral intermuscular septum (LIMS) และพบ 1 แขนที่มี PACN 2 เส้นขนาดเท่ากันแทงทะลุออกจาก hiatus คนละตำแหน่งแต่อยู่ในระดับเดียวกัน PACN ตรง hiatus อยู่ห่างจาก LIMS 2.93 ± 1.25 cm PACN ตรง LIMS ห่างจาก LE และแนว IEL 7.41 ± 1.58 cm และ 7.32 ± 1.59 cm ตามลำดับ ตำแหน่งของ PACN ตรง hiatus และ LIMS เมื่อเทียบกับความยาวต้นแขนมีค่าเป็น 15.2 ± 6.4% และ 24.3 ± 5.4% ตามลำดับ โดยพบว่า ทุกร่างมี PACN ทอดตัวอยู่หน้าต่อ LE 1.45 ± 0.63 cm ค่าที่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ ตำแหน่งของ PACN ตรง LIMS เมื่อเทียบกับความยาวต้นแขนของแขนข้างขวาในเพศหญิงอยู่สูงกว่าเพศชาย และเฉพาะเพศชายพบระยะทางของจุดที่ PACN ผ่านแนว IEL ห่างจาก LE ในแขนข้างขวามากกว่าข้างซ้าย สำหรับการแตกแขนงของ PACN มีการแตกแขนงตั้งแต่ LIMS 31.7% (1-3 แขนง) ขณะอยู่ใน deep fascia 23.8% (1-3 แขนง) ตรง hiatus 46.5% (1-2 แขนง) ต่ำกว่า hiatus แต่เหนือต่อแนว IEL 50.5% (1-4 แขนง) และใต้ต่อแนว IEL 62.4% (1-3 แขนง) นอกจากนี้พบ แขนงของ PACN ทอดตัวอ้อมไปด้านหลัง LE 4.0% อีกทั้ง PACN เส้นหลักให้แขนงเชื่อมกับแขนงของ PACN เองและเส้นประสาท lateral antebrachial cutaneous (LACN) ดังนั้นข้อมูลดังกล่าวจะเป็นพื้นฐานสำคัญเพื่อเป็นประโยชน์ในการนำไปประยุกต์ใช้ในการทำหัตถการบริเวณข้อศอก โดยบริเวณที่พบ PACN ทอดตัวอยู่จะอยู่เหนือแนว IEL เป็นระยะทางตั้งแต่ 2.67 cm ถึง 6.45 cm และอยู่ห่างจาก LE บนแนว IEL ทางด้านหน้าเป็นระยะทางตั้งแต่ 0.82 cm ถึง 2.08 cm ซึ่งเป็นบริเวณขอบเขตที่ควรกระทำการด้วยความระมัดระวัง เพื่อหลีกเลี่ยงการบาดเจ็บต่อ PACN