วิทยานิพนธ์ (ร.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2532

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาถึงความคิดทางการเมืองของกุหลาบ สายประดิษฐ์ ซึ่งเป็นนักประพันธ์ นักคิด และนักหนังสือพิมพ์สำคัญคนหนึ่งของไทย จากการศึกษาโดยวิธีการสำรวจเอกสาร ผู้ศึกษาพบว่า ความคิดของกุหลาบยืนหยัดอยู่อย่างมั่นคงที่จะพิทักษ์รักษาผลประโยชน์ของประชาชนซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ กุหลาบเทิดทูนและเชื่อมั่นในหลักการแห่งความมีอิสรภาพ เสรีภาพ และความเสมอภาคเท่าเทียมกันของมนุษย์ โดยไม่จำกัดเชื้อชาติ ศาสนา เผ่าพันธุ์ และระบอบการเมืองที่บุคคลสังกัดอยู่ เขาจึงไม่เห็นด้วยอย่างยิ่งกับการกระทำใดๆ ของรัฐบาล เจ้าหน้าที่บ้านเมือง บุคคล หรือคณะบุคคล ที่จะเป็นการกดขี่บังคับริดรอนเสรีภาพของประชาชน เขาคัดค้านการดำเนินนโยบายต่างประเทศของรัฐบาลที่นำเอาประเทศไปผูกพันอยู่กับผลประโยชน์ของจักรวรรดิ์นิยมอเมริกา เนื่องด้วยเขาเห็นว่าสิ่งนี้เองที่เป็นที่มาของความเสียหายที่เกิดขึ้นในชาติ ทั้งด้านการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ลักษณะเด่นของความคิดของกุหลาบก็คือ การนำเอาแนวความคิดทางพุทธศาสนามาเชื่อมโยงเข้ากับความพยายามแสวงหาสังคมที่ดีเพื่อชีวิตที่ดีของประชาชน กุหลาบได้นำเอาหลักการทางพุทธศาสนาเข้ามาร้อยรัดอย่างเหมาะสมกับการอธิบายสภาพสังคมตามหลักการของประชาธิปไตยและสังคมนิยม เขาเห็นว่า ระบบการเมืองที่ดีและเป็นคุณแก่ประชาชนจะต้องเป็นการเมืองที่มีธรรมะ