วิทยานิพนธ์ (สค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2539

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์คือ การศึกษาสถานภาพและบทบาทของหมอยาในการรักษาพยาบาลพื้นบ้านในอำเภอรัตนบุรี จังหวัดสุรินทร์ โดยมีกรอบแนวคิดทฤษฎีดังต่อไปนี้ “ระบบการแพทย์” “สาเหตุการเกิดโรค” “ไสยศาสตร์กับความเจ็บป่วย” “โหราศาสตร์ เคราะห์กรรมกับความเจ็บป่วย” แนวคิด “เรื่องธาตุ” “ระบบการแพทย์พื้นบ้าน” “หมอพื้นบ้าน” และ “ทฤษฎีวิวัฒนาการ” การวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิจัยสนามทางมานุษยวิทยา คือ การสังเกตอย่างมีส่วนร่วมในการเก็บรวบรวมข้อมูล การวิจัยครั้งนี้มีสมมติฐานดังนี้ : 1. ความเชื่อในสาเหตุของการเกิดโรคทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 2. ความเชื่อเรื่องผีทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 3. ความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 4. ความเชื่อเรื่องเวทมนต์คาถาทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 5. ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 6. ความเชื่อเรื่องธาตุทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 7. ความเชื่อในระบบการแพทย์พื้นบ้านทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 8. ความเชื่อในหมอพื้นบ้านทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 9. ความสัมพันธ์แบบปฐมภูมิทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 10. ประสิทธิภาพในการรักษาพยาบาลทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล 11. ประสบการณ์ในการรักษาพยาบาลทำให้ชาวบ้านไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล ผลการวิจัยพบว่าทุกข้อเป็นไปตามสมมติฐานยกเว้นข้อ 3 และข้อ 6 นอกจากนี้ยังพบว่าการรักษาพยาบาลแบบพื้นบ้านยังคงมีอยู่ในชุมชนชนบทต่อไป ตราบใดที่ชาวบ้านยังมีความเชื่อว่าสาเหตุของการเกิดโรคเป็นเพราะอำนาจเหนือธรรมชาติ เมื่อมีความเชื่อดังกล่าวชาวบ้านจะไปหาหมอพื้นบ้านเพื่อการรักษาพยาบาล ดังนั้นการแพทย์สมัยใหม่ยังไม่เป็นที่นิยมกันในชุมชนดังกล่าว