โครงการวิจัยเรื่องนี้เป็นความพยายามที่จะค้นหาศักยภาพของเกษตรกรที่ปรับเปลี่ยนการผลิตจากการทำนามาสู่การทำไร่นาสวนผสมหลังจากการเกิดขึ้นของโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง และเพื่อศึกษาเงื่อนไขที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการทำไร่นาสวนผสม พื้นที่ศึกษา ได้แก่ ตำบลบางศาลา ตำบลเกาะทวด อำเภอปากพนัง และตำบลไสหมาก อำเภอเชียรใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช จากการศึกษาในพื้นที่พบว่าลักษณะสำคัญในการปรับตัวของเกษตรกร คือ การปรับเปลี่ยนระบบการผลิตหลักจากเดิมที่เคยใช้ที่ดินทำนาเพียงอย่างเดียวมาทำการผลิตอย่างอื่นด้วย ที่ชัดเจนคือการทำไร่นาสวนผสม โดยใช้ที่ดินผืนนาเก่ามาขุดโคกยกร่อง แล้วใช้คันดินที่ถูกขุดขึ้นนั้นเป็นที่ปลูกพืชผัก ใช้คูน้ำเป็นแหล่งเก็บน้ำและเลี้ยงปลา ซึ่งการทำไร่นาสวนผสมเพิ่มขึ้นมากตั้งแต่ พ.ศ.2537 เป็นต้นมา หลังจากโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังได้เข้ามาสนับสนุนการขุดโคกยกร่องให้แก่เกษตรกร ความสำเร็จในการทำไร่นาสวนผสมที่แตกต่างกันนี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขสำคัญ คือ เงื่อนไขทางกายภาพ ได้แก่ ที่ดินและแหล่งน้ำ เงื่อนไขการรวมกลุ่มและการประสานงานกับภาครัฐ เงื่อนไขทางด้านเงินทุน และเงื่อนไขกระบวนการเรียนรู้ โดยเกษตรกรครัวเรือนใดที่เข้าถึงเงื่อนไขเหล่านี้โอกาสในการทำไร่นาสวนผสมประสบผลสำเร็จมีมากกว่าเกษตรกรที่ไม่สามารถเข้าถึงเงื่อนไขดังกล่าว แนวทางแก้ปัญหาสำหรับผู้ที่ไม่ประสบผลสำเร็จ คือ การลดข้อจำกัดในการเข้าถึงเงื่อนไขของความสำเร็จ แม้ว่าเงื่อนไขบางอย่างจะแก้ยาก เช่น ทำเลของที่ดินอยู่ในสภาพที่ไม่เหมาะสม แต่อาจจะสนับสนุนหรือส่งเสริมให้เกษตรกรเข้าถึงเงื่อนไขที่เป็นไปได้อื่นๆ เช่น การรวมกลุ่มและการประสานงานกับภาครัฐ โดยความช่วยเหลือของรัฐต้องกระจายให้ทั่วถึงเกษตรกรอย่างเท่าเทียมกัน การเสริมให้เกษตรกรเข้าถึงเงื่อนไขกระบวนการเรียนรู้ โดยการร่วมเรียนรู้เกี่ยวกับการทำไร่นาสวนผสมเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเกี่ยวกับต้นทุนการผลิต การตลาด การรวมกลุ่มเกษตรกร การเรียนรู้เกี่ยวกับการบำรุงดิน การกำจัดศัตรูพืช ชนิดพืชที่เหมาะสมกับที่ดิน หากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถลดข้อจำกัดในการเข้าถึงเงื่อนไขดังกล่าวได้ ความสำเร็จของเกษตรกรในการทำไร่นาสวนผสมก็จะเพิ่มขึ้น การทำไร่นาสวนผสมก็จะเป็นการผลิตอย่างหนึ่งที่เป็นทางออกของผู้คนในลุ่มน้ำปากพนังได้