วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557

ส่วนงานบริการผู้ป่วยนอกเป็นพื้นที่แรกของโรงพยาบาลที่ทุกคนต้องเข้าถึง นอกจากการออกแบบห้องตรวจที่ต้องพิจารณาอย่างถี่ถ้วนแล้ว พื้นที่พักรอตรวจเป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่มีความสำคัญที่ต้องได้รับการพิจารณาและวิเคราะห์จากผู้ออกแบบ เพื่อให้เกิดความเหมาะสมในการใช้งาน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทางกายภาพและคุณภาพของสภาพแวดล้อม ลักษณะการใช้งานที่ส่งผลต่อการใช้พื้นที่พักรอตรวจ เพื่อวิเคราะห์และสรุปปัญหาทางกายภาพและสภาพแวดล้อมของพื้นที่พักรอตรวจ และเสนอแนวทางการแก้ไข โดยมีวิธีการดำเนินงานวิจัย คือ ศึกษาทฤษฎี แนวความคิด และแนวทางในการจัดพื้นที่ภายในส่วนงานบริการผู้ป่วยนอกของโรงพยาบาล ทำการเก็บข้อมูลด้วยระเบียบวิธีการวิจัยเชิงประจักษ์ และสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้อง โดยเลือกกรณีศึกษา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ที่มีการใช้งาน และประเภทผู้ใช้งานที่มีความหลากหลาย ผลการศึกษาพบว่า ลักษณะทางกายภาพของพื้นที่พักรอตรวจของทั้ง 4 แผนกที่ทำการศึกษามีรูปแบบการจัดพื้นพื้นที่ทางกายภาพแบบเดียวกันด้วยข้อจำกัดของอาคารผู้ป่วยนอกที่เป็นอาคารสูงและถูกกำหนดการใช้พื้นที่โดยแบ่งเป็นแผนกละเท่าๆ กัน แต่เมื่อมีการใช้งานจริง ระบบการจัดการภายในแผนกและการออกแบบการใช้พื้นที่ของผู้ใช้งานทำให้เกิดการใช้พื้นที่ที่แตกต่างกัน ปัญหาทางกายภาพและสภาพแวดล้อมที่พบของพื้นที่พักรอตรวจ สามารถแบ่งได้เป็น 2 ระดับ คือ 1) ปัญหาที่ส่งผลต่อการใช้งานและการให้บริการของโรงพยาบาล ได้แก่ ปัญหาความไม่เพียงพอของพื้นที่พักรอตรวจ และขนาดของเส้นทางสัญจรที่น้อยกว่าที่มาตรฐานกำหนด ทำให้เกิดปัญหาการเข้าถึงการใช้พื้นที่ และการรบกวนการใช้พื้นที่ของผู้ใช้งานอื่นๆ 2) ปัญหาที่ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมและบรรยากาศในการพักรอตรวจ จากการสำรวจพบว่าคุณภาพของสภาพแวดล้อมภายในพื้นที่พักรอตรวจมีปัญหาการเสื่อมสภาพจากสาเหตุ 2 ประการคือ จากวัสดุที่หมดอายุการใช้งาน และจากพฤติกรรมการใช้งาน แม้ปัญหาที่พบไม่ได้ส่งผลกระทบต่อกิจกรรมการพักรอตรวจของผู้ป่วยโดยตรง แต่ส่งผลเรื่องบรรยากาศที่ดีและคุณภาพในการพักรอ ด้วยนโยบายของโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ที่ผู้ป่วยทุกคนต้องได้รับการดูแลรักษาโดยเท่าเทียมกัน ทำให้ทางโรงพยาบาลไม่สามารถปฏิเสธหรือควบคุมจำนวนผู้ป่วยที่เข้ามาใช้งานได้ การขยายขนาดพื้นที่นั้นสามารถทำได้แต่ต้องพิจารณาข้อจำกัดทางกายภาพของอาคารและเป็นการแก้ปัญหาในเชิงนโยบายที่ต้องมีการศึกษาและวางแผนการเปลี่ยนแปลง ทั้งนี้ในทางกายภาพสามารถพิจารณาหาแนวทางการแก้ไขในเบื้องต้น ในบริบทของพื้นที่ใช้งานเดิมได้ และการปรับระบบการจัดการจะมีบทบาทอย่างมากในการบรรเทาปัญหาที่เกิดขึ้น ทั้งนี้การแก้ไขทางกายภาพมีข้อจำกัดในหลายประการ จึงต้องมีการวางแผนและงบประมาณในการแก้ไข