วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2555

การศึกษาแนวคิดในการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาวในภูเก็ต มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมา ประวัติศาสตร์ รูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาวในพื้นที่เขตเทศบาลนครภูเก็ต ที่เกิดขึ้นในช่วงปีพ.ศ.2444-2475 โดยใช้วิธีการสำรวจเบื้องต้นจากอั่งหม่อหลาวที่ปรากฏในพื้นที่จำนวน 15 หลัง ได้แก่ การรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ ประกอบกับการสำรวจโดยผู้วิจัยด้วยวิธีการสัมภาษณ์เจ้าของและผู้ที่เกี่ยวข้อง การสำรวจข้อมูลทางกายภาพ เพื่อตรวจสอบสภาพความเสียหายของอาคาร นำมาประเมินคุณค่าและความแท้ของสถาปัตยกรรม ทำการเลือกอั่งหม่อหลาวจำนวน 4 หลัง ได้แก่ บ้านชินประชา บ้านพระอร่ามสาครเขตร บ้านพระพิไสยสรรพกิจ และบ้านหลวงอำนาจนรารักษ์ เป็นกรณีศึกษาวิเคราะห์ปัญหาและปัจจัยที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาว เพื่อนำไปสู่การนำเสนอแนวคิดในการอนุรักษ์ที่เหมาะสม จากการศึกษาพบว่า อั่งหม่อหลาวเป็นสถาปัตยกรรมตะวันตกผสมจีนที่มีความนิยมในภูเก็ต ช่วงปีพ.ศ.2444-2475 ซึ่งได้รับอิทธิพลจากปีนัง โดยมีลักษณะรูปแบบเป็นอาคารก่ออิฐฉาบปูน 2 ชั้น มีผังอาคารเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีมุขหน้าเป็นหลังคาจั่วยื่นออกมาจากกลางอาคาร เว้นพื้นที่ภายใต้เป็นที่พักรถหรือเดินเข้าประตู เพื่อป้องกันแดดฝน ซึ่งเป็นการนำสถาปัตยกรรมตะวันตกเข้ามาประยุกต์กับสภาพภูมิอากาศในภูเก็ต นอกจากนี้ ยังมีการตกแต่งลวดลายปูนปั้นประดับตกแต่งอาคาร และการจัดวางผังภายในอาคารตามความเชื่อของชาวจีน ทำให้อั่งหม่อหลาวมีรูปแบบบ้านเฉพาะที่แตกต่างไปจากสถาปัตยกรรมอื่นๆ มีคุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าเรื่องราวความรุ่งเรืองในยุคสมัยหนึ่งของภูเก็ต คุณค่าทางด้านสถาปัตยกรรมและความงามที่มีความโดดเด่นในเรื่องการวางผังพื้นที่ใช้สอย วัสดุและฝีมือช่าง คุณค่าทางด้านสังคมและจิตใจ ที่ไม่ได้ส่งผลแต่เพียงเจ้าของบ้านหรือผู้ที่เกี่ยวข้องเท่านั้น แต่ยังมีคุณค่าต่อผู้คนในภูเก็ตเช่นกัน คุณค่าเหล่านี้มีความสัมพันธ์กับความแท้ทั้งในด้านสภาพที่ตั้ง รูปทรงและการออกแบบ ประโยชน์ใช้สอย และความแท้ด้านคุณภาพเชิงนามธรรม ซึ่งส่งผลต่อการรับรู้ความรู้สึกของผู้คนที่ได้พบเห็นเช่นกัน แต่ในปัจจุบันพบว่าอั่งหม่อหลาวถูกรื้อถอน ทิ้งร้าง มีสภาพอาคารเสื่อมโทรม และมีการเปลี่ยนแปลงสภาพที่ตั้ง องค์ประกอบและการใช้สอยของอาคาร อันเนื่องมาจากการตอบสนองต่อความต้องการทางสังคมและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป ดังนั้น ในการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาวในภูเก็ต จะต้องมีความเข้าใจในปัญหาและปัจจัยที่ทำให้อาคารเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งจะนำมาสู่การรักษาคุณค่าและความแท้ของสถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาว ควบคู่ไปกับการกำหนดเขตพื้นที่และอาคารที่อนุรักษ์ ตลอดจนสร้างความร่วมมือระหว่างผู้ใช้อาคารและผู้ที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทั้งภาครัฐและเอกชน เพื่อรักษาเอกลักษณ์สถาปัตยกรรมอั่งหม่อหลาวให้ยังคงอยู่ในขณะเดียวกันอาคารสามารถที่จะตอบสนองความต้องการในปัจจุบันและรองรับอนาคตได้อย่างเหมาะสม