วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการคือ 1) เพื่อศึกษาความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับวิโลมจิตระ 2) ศึกษาวิโลมจิตระที่ปรากฏในตำราการประพันธ์และวรรณคดีสันสกฤต และ 3) วิเคราะห์รูปแบบการใช้วิโลมจิตระและภาษาสันสกฤตที่ทำให้เกิดวิโลมจิตระในรามกฤษณวิโลมกาวยะ วิโลมจิตระมีลักษณะพิเศษอยู่ตรงที่ว่า อ่านจากขวาไปซ้ายก็ได้ความ ที่มาที่เป็นไปได้ของวิโลมจิตระคือปาฐะและยมก วิโลมจิตระเป็นที่สนใจในบรรดานักวรรณคดีและกวีอย่างค่อนข้างจำกัด จึงพบว่ามีการใช้วิโลมจิตระไม่แพร่หลาย สังเกตได้ว่าวิโลมจิตระในตำราการประพันธ์และวรรณคดีสันสกฤตมีลักษณะไม่ต่างกัน กล่าวคือ วิโลมจิตระปรากฏใช้อย่างหลากหลายท่ามกลางจิตระประเภทอื่นๆ รามกฤษณวิโลมกาวยะเป็นวรรณคดีสันสกฤตเรื่องแรกที่มีการใช้วิโลมจิตระแต่งเรื่องทั้งเรื่อง เกิดเป็นวรรณคดีอีกประเภทหนึ่ง มีชื่อว่า วิโลมกาวยะ เหตุที่ผู้วิจัยเลือกศึกษาเฉพาะรามกฤษณวิโลมกาวยะก็เพราะว่า วรรณคดีเรื่องนี้เป็นวิโลมกาวยะเรื่องแรกและเป็นต้นแบบของวิโลมกาวยะให้แก่กวีสันสกฤตในสมัยต่อมา วิโลมจิตระในรามกฤษณวิโลมกาวยะสะท้อนให้เห็นการผสมผสานกันระหว่างขนบกับ นวลักษณ์ สิ่งที่เป็นขนบคือรูปแบบวิโลมจิตระที่ย้อน 2 บาท รวมทั้งฉันทลักษณ์และไวยากรณ์สันสกฤต ในขณะที่สิ่งที่เป็นนวลักษณ์คือการนำวิโลมจิตระมาเล่าเรื่อง 2 เรื่องคือรามายณะและประวัติพระกฤษณะไปพร้อมกันได้ และการประดิษฐ์วิโลมจิตระที่มีคำและความหมายซ้ำกันแบบต่างๆ เหตุที่วิโลมจิตระเป็นไปได้ในภาษาสันสกฤตสืบเนื่องมาจากการที่ภาษาสันสกฤตมีลักษณะพิเศษที่ภาษาอื่นไม่มีอันได้แก่การใช้สมาสเพื่อประหยัดเนื้อที่ฉันทลักษณ์ การใช้ศัพท์ไม่ธรรมดาซึ่งแสดงให้เห็นว่าภาษาสันสกฤตมีคำศัพท์มากมาย และการเลือกใช้เครื่องหมายในภาษาสันสกฤต กวีผู้จะแต่งวิโลมกาวยะได้ต้องเชี่ยวชาญทั้งสามประเด็นดังกล่าว