โครงการวิจัย “โครงการนำร่องระยะสั้นสำหรับพื้นที่สีเขียวในอำเภอปาย : การพัฒนาระบบการผลิตทางการเกษตรยั่งยืนของอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ภายใต้ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ วิชาการ และกลุ่มเครือข่ายเกษตรกร” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1.) สำรวจเชิงพื้นที่และข้อมูลศักยภาพการผลิต ระบบการผลิตการเกษตร การเพิ่มมูลค่าผลผลิต และผลิตภัณฑ์พื้นบ้านสู่ธุรกิจการท่องเที่ยว รวมทั้งศักยภาพเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร ของหมู่บ้านรอบนอกอำเภอปาย 2.) สอบถามความพร้อมของชุมชนที่ต้องการใช้เทคโนโลยี เพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตเกษตรที่สำคัญ 3.) พัฒนารูปแบบการประสานงานและความร่วมมือระหว่างภาคราชการ กลุ่มเครือข่ายเกษตรกร ภาคธุรกิจ และภาควิชาการ เพื่อพัฒนาระบบการจัดการผลิตการเกษตรที่ยั่งยืน และ 4.) สร้างโครงร่างงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เพื่อพัฒนาระบบการผลิตทางเกษตรที่ยั่งยืนของชุมชนรอบนอกอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ผลการสำรวจเชิงพื้นที่และสอบถามข้อมูล ของหมู่บ้านเป้าหมาย 14 หมู่บ้านในโครงการ พบว่าความจำเป็นขั้นต้นของแต่ละหมู่บ้านเป้าหมาย มีหลากหลายชาติพันธุ์อยู่ด้วยกันเป็นกลุ่ม มีระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานที่ต่างกัน ปัจจัยพื้นฐานด้านอาหารมีเป็นความจำเป็นลำดับแรก รองลงมาคือ สุขอนามัยในครัวเรือน และพลังงานที่ใช้ในครัวเรือน แต่ละชุมชนยึดถือวัฒนธรรม ความเชื่อ ประเพณี และพิธีกรรมที่ยังรักษาสืบทอดกันมา หมู่บ้านไกลเขตเทศบาลปายมีข้าวบริโภคเกือบตลอดปี ส่วนที่ขาดก็ยืมจากธนาคารข้าวในหมู่บ้าน ส่วนใหญ่ยังมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ พื้นที่เพาะปลูกที่เหมาะสมอยู่ระหว่าง 100 – 800 ไร่ พืชที่ปลูกมากที่สุด คือถั่วเหลือง ข้าว กระเทียม พริก และไม้ผล ตามลำดับ ระบบการปลูกพืช เป็นการปลูกในพื้นที่เดิมตามฤดูกาลทั้งสภาพพื้นที่ไร่และนา โดยจุดประสงค์ปลูกพืชไร่ (ถั่วเหลือง กระเทียมและพริก) เพื่อขายเป็นหลัก และปัญหาการปลูกพืชอยู่ที่ระบบตลาดที่ไม่ต่อเนื่องและราคาขายไม่คุ้มทุน ซึ่งชุมชนเห็นว่าควรได้รับการช่วยเหลือจากส่วนราชการเป็นลำดับแรก รองลงมาเป็น การเพิ่มผลผลิตการเกษตร โดยถั่วเหลืองเป็นผลผลิตเกษตรที่ชุมชนต้องการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่ามากที่สุด ส่วนข้าวสาลีเพื่อเป็นผลิตภัณฑ์แป้งข้าวสาลีไทย ส่วนเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มรายได้ที่ชุมชนส่วนใหญ่ต้องการได้แก่ การแปรรูปถั่วเหลือง การออกแบบลายทอผ้า การผลิตหัตถกรรมพื้นบ้าน และการผลิตผักปลอดสารพิษ ชุมชนสามารถผลิตทั้งหัตถกรรมจักสานและเสื้อผ้า ไม้กวาด ผ้าทอด้วยมือ และอาหารพื้นบ้าน โดยใช้วัตถุดิบการผลิตได้ภายในชุมชน ในขณะเดียวกันชุมชนส่วนใหญ่มีความคิดเห็นคล้ายกันในการพัฒนาเป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงนิเวศเกษตร เพราะเป็นรายได้เสริม เป็นการช่วยรักษาระบบนิเวศธรรมชาติ รวมทั้งยังช่วยรักษาการประกอบอาชีพเกษตรให้คงอยู่อีกด้วย ดังนั้นชุมชนต้องการให้รัฐสนับสนุนให้มีการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนมีส่วนร่วม ประชาสัมพันธ์ให้ภายนอกได้รู้จัก และอบรมให้ชุมชนมีความรู้ทางภาษา เพื่อการสื่อสารกับนักท่องเที่ยวต่างประเทศ รวมทั้งการปรับปรุงเส้นทางไปสู่สถานที่ท่องเที่ยวอีกด้วย The pilot project of the investigation of agricultural production system information for sustainable living community outside Pai District, Mae Hong Son under local cooperation among government authority, academic specialist and farmers. The objectives of this project were 1.) To obtain important geographic location and some interviewing data about farmer production, agricultural system, value added of agricultural products and local handicraft products dealing with tourist business, including the potential of agro-tourism villages. 2.)To inquire the potential community to obtain some technology for value added agricultural products such as wheat, garlic and native vegetable crop. 3.) To develop the patterns of local cooperation network among government authority, leader farmer groups, business and academic groups for development of agricultural management system. 4.) To create the future research proposal for development of sustainable agricultural communities outside Pai District, Mae Hong Son. All this project data were investigated by interviewing the leader farmer and the community members of each fourteen target villages. It was shown as following; As different ethnic and culture in the village and different basic public utilities, but food security factor was the first necessary living need. The other necessary factors were household hygiene and energy used in their household, respectively. The patterns of community production still followed with the local wisdom in each community. It related to their culture, tradition and ritual. In terms of food security in their household, it was found that the agricultural village, away from Pai District subsisted rice food on the whole year by their own cultivation. They might borrow the insufficient rice food from rice bank in the village. Almost natural resources were still remained as well as the tradition to help together in the community. The suitable cultivation areas were about 100-800 Rai. Soybean was the major field crop in all the target villages whereas rice, garlic and some fruit crops were the minor crops. For the cropping system, they usually cultivated both rainfed land and paddy field. All field crops were for selling mainly. The cultivation problems were depended on irregular marketing system and unfair prices which should be first considered by the authority. The others were to increase yield production. Soybean was the most agricultural products which the communities need to add values by local food production and having experience. Wheat crop was aimed to process as Thai wheat flour. However, the communities need technology to increase incomes, especially in terms of soybean processing, cloth weaving design, local handicraft and safety vegetable production. There were various interesting products in tourist business which were done by the communities such as handicraft, cloth, broom hand, weaving cloth and local food products. These were made of raw materials within the community and produced on the ancestor transmission. Most of people in the community had the same opinion about the development of agro-tourism or natural tourism village. They need to be high incomes whereas the ecosystem and agricultural career were conserved as well. Therefore, the community needed to be subsidized from government about tourism by community participatory. Furthermore, it should be also operated about publication to outside, language training for communication with the foreigner tourists and improvement of the way to visit the tourist places