วิทยานิพนธ์ (ค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549

ศึกษากระบวนการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐาน พัฒนาตัวบ่งชี้คุณภาพของกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐาน และตรวจสอบคุณภาพของตัวบ่งชี้คุณภาพของกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐานที่พัฒนาขึ้น สนามที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้เป็นโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็กคือ โรงเรียนบ้านโป่งแยงนอก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสนทนากลุ่ม การสังเกต การสัมภาษณ์อย่างเป็นทางการและไม่เป็นทางการ รวมทั้งการวิเคราะห์เอกสาร และดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและตีความเพื่อสรุป ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. กระบวนการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐาน มี 4 ด้าน คือ 1.1 ด้านการเตรียมการสอน แบ่งเป็น 3 ด้าน คือ 1.1.1 ด้านครูผู้สอน มีหลักการที่สำคัญ 2 หลักการ คือ 1) ศึกษาหลักการทำงานของสมองมนุษย์ให้เข้าใจอย่างถ่องแท้ 2) ศึกษาโครงสร้างหลักสูตรการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐาน 1.1.2 ด้านผู้เรียน มีหลักการที่สำคัญ 3 หลักการคือ 1) ปรับสภาพความแตกต่างของผู้เรียนในวัฒนธรรมที่หลากหลายให้มีความผสมกลมกลืนและอยู่ร่วมกันได้ 2) ฝึกให้ผู้เรียนเรียนรู้วิธีการบริหารสมอง (Brain Gym) เรียนทุกวันเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนรู้ 3) ดูแลเรื่องสุขลักษณะของผู้เรียนทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน 1.1.3 ด้านสภาพแวดล้อม มีหลักการที่สำคัญ 3 หลักการ คือ 1) ปรับอากาศภายในและนอกห้องเรียนตลอดจนบริเวณโรงเรียนให้บริสุทธิ์และถ่ายเทได้สะดวก 2) ปรับสภาพห้องเรียนให้สามารถรองรับกับการเรียนรู้ได้ทุกรูปแบบ 3) นำศิลปะ ดนตรีและการเคลื่อนไหวมาจัดให้เป็นสภาพแวดล้อม 1.2 ด้านวิธีและเทคนิคการสอน มีหลักการที่สำคัญ 8 หลักการ คือ 1) จัดกระบวนการเรียนการสอนที่สนุกสนาน 2) จดบันทึกเกี่ยวกับผู้เรียนเป็นรายบุคคล 3) สอนแบบเน้นการเรียนรู้แบบโครงงาน 4) สนับสนุนให้ผู้เรียนเขียนอิสระตามความคิด 5) บันทึกเสียงเป็นรายบุคคลในการสอนอ่านออกเสียงในระดับอนุบาล 6) ใช้วิธีการสอนอ่านแบบ Story time ในวิชาทางภาษา 7) สนับสนุนให้ผู้เรียนสร้างงานศิลปะ นำความรู้เรื่องสี นำดนตรี นำกิจกรรมการเข้าจังหวะมาใช้ในการสอน 8) ใช้เทคนิคการจัดกิจกรรมซ้ำๆ บ่อยๆ 1.3 ด้านสื่อและอุปกรณ์การสอน มีหลักการที่สำคัญ 4 หลักการ คือ 1) ใช้หนังสือที่น่าสนใจและมีความหลากหลาย มีรูปภาพดึงดูดน่าสนใจ 2) ครูผู้สอนผลิตสื่อด้วยตนเอง เปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการผลิตสื่อโดยประยุกต์ ดัดแปลงจากวัสดุท้องถิ่น 3) มีแหล่งการเรียนรู้ที่หลากหลาย 4) ทำห้องเรียนให้เป็นห้องสารพัดประโยชน์ 1.4 ด้านการวัดและประเมินผล มีหลักการที่สำคัญ 4 หลักการ คือ 1) ประเมินตามสภาพจริงเป็นรายบุคคลโดยไม่คำนึงถึงคะแนนหรือนำผลการประเมินมาเปรียบเทียบระหว่างบุคคล 2) การวัดและประเมินผลทำไปพร้อมกันระหว่างการเรียน การสอนเพราะเป็นกระบวนการเดียวกัน 3) นำวิธีการเชิงคุณภาพ เช่น การสังเกต การสัมภาษณ์ การจดบันทึก มาใช้ในการวัดและประเมินผลระหว่างเรียน 4) นำประวัติ ภูมิหลังของผู้เรียนมาประกอบการประเมินซึ่งจะเป็นไปตามศักยภาพของแต่ละบุคคล 2. ตัวบ่งชี้คุณภาพของกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบใช้สมองเป็นฐาน แบ่งออกเป็น 3 ด้าน คือ 2.1 ด้านความพร้อมของสถานศึกษา มี 3 องค์ประกอบ 13 ตัวบ่งชี้ คือ 1) องค์ประกอบด้านผู้บริหาร 7 ตัวบ่งชี้ 2) องค์ประกอบด้านครูผู้สอน 3 ตัวบ่งชี้ และ 3) องค์ประกอบด้านสภาพแวดล้อม 3 ตัวบ่งชี้ 2.2 ด้านกระบวนการจัดการเรียนรู้ 11 ตัวบ่งชี้ 2.3 ด้านประสิทธิผลของผู้เรียน 6 ตัวบ่งชี้ รวมทั้งหมดมี 30 ตัวบ่งชี้