บทสรุปผู้บริหาร การประเมินผลการดำเนินงานโครงการศูนย์สอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรม (ศทอ.) การประเมินผลโครงการศูนย์สอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรม (ศทอ.) มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบถึงผลการดำเนินงานของ ศทอ. ในระหว่างปี 2543-2544 ถึงการบรรลุวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการจัดตั้ง ศทอ. และความสามารถในการเลี้ยงตัวเองได้จากการให้เงินทุนสนับสนุนในระยะเริ่มต้น ตลอดจนประเมินถึงประสิทธิภาพในการดำเนินงานของ ศทอ. และผลกระทบที่มีต่อเศรษฐกิจและสังคม คณะประเมินผลประกอบด้วยที่ปรึกษา 2 คนซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคและผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์ ได้กำหนดแนวทางการประเมินผลเป็น 2 ระดับคือการประเมินผลระดับจุลภาคและการประเมินผลระดับมหภาค โดยอาศัยกรอบแนวคิดเรื่อง Balanced Scorecard มาประยุกต์ใช้ในการกำหนดตัวชี้วัดผลการดำเนินงานของ ศทอ. การประเมินผลระดับจุลภาคประกอบด้วย 4 มุมมองคือ ด้านการเงิน ด้านลูกค้า ด้านกระบวนการภายใน และด้านการเรียนรู้และการพัฒนา โดยการเปรียบเทียบกับเป้าหมายในเชิงปริมาณที่ได้กำหนดไว้ในแผนธุรกิจ และหากกรณีไม่มีการกำหนดเป้าหมายไว้ในแผนธุรกิจ คณะประเมินผลจะเปรียบเทียบผลการดำเนินงานของ ศทอ. กับศูนย์สอบเทียบอื่นในระดับเดียวกัน (ศูนย์สอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรม สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี ไทย-ญี่ปุ่น หรือ สสท.) สำหรับการประเมินผลระดับมหภาค เป็นการประเมินผลกระทบในเชิงเศรษฐศาสตร์และเศรษฐสังคม การประเมินผลเริ่มด้วยการทำความเข้าใจถึงเป้าหมายและวัตถุประสงค์ในการดำเนินงานของ ศทอ. กำหนดมุมมองและตัวชี้วัดผลการดำเนินงานในแต่ละมุมมอง แล้วจึงทำการเก็บรวบรวมข้อมูลในระดับทุติยภูมิที่จำเป็นต่อการประเมินผลตามกรอบตัวชี้วัดที่ได้กำหนดไว้ หลังจากนั้นจึงดำเนินการเยี่ยมชมสถานที่พร้อมสัมภาษณ์ผู้บริหารของศูนย์สอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรมของ สสท. และ ศทอ. รวมทั้งพิจารณาหาข้อมูลเพิ่มเติมจากการสำรวจความคิดเห็นของผู้ประกอบการที่เป็นกลุ่มลูกค้าปัจจุบันของ ศทอ. และกลุ่มลูกค้าเป้าหมายที่อยู่ในพื้นที่ใกล้เคียง ตลอดจนศึกษาผลการวิจัยที่ผ่านมาเกี่ยวกับเรื่องระบบมาตรวิทยาและความต้องการการสอบเทียบของภาคอุตสาหกรรมในประเทศไทย ในระยะ 2 ปีที่ผ่านมา ผลการดำเนินงานของ ศทอ. ด้านจำนวนชิ้นงานที่ลูกค้าส่งมาให้ทำการสอบเทียบ มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นแต่ยังต่ำกว่าเป้าหมายมาก สำหรับผลตอบแทนการเงินและการเติบโตของการให้บริการยังไม่ได้ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ในแผนธุรกิจ รายได้ที่ได้รับยังไม่เพียงพอกับต้นทุนในการให้บริการและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน ในด้านคุณภาพการให้บริการของ ศทอ. ลูกค้าส่วนใหญ่มีความพึงพอใจ ความไว้วางใจและยึดมั่นในการใช้บริการ (Brand Loyalty) จาก ศทอ. เนื่องจากมีระยะเวลาในการสอบเทียบที่สั้นกว่า ราคาค่าบริการที่เหมาะสม และการส่งมอบเครื่องมือกลับคืนได้ค่อนข้างตรงต่อเวลา รวมทั้งการสอบเทียบที่ค่อนข้างมีความแม่นยำเที่ยงตรง ประเภทสาขาเครื่องมือที่ให้บริการสอบเทียบตรงกับความต้องการของตลาด โดยพิจารณาจากผลการศึกษาของสถาบันมาตรวิทยา และผลการสำรวจจากแบบสอบถามลูกค้าปัจจุบันและกลุ่มผู้ประกอบการในพื้นที่ใกล้เคียง แต่ ศทอ. ยังมีจุดอ่อนที่การตลาดโดยกลุ่มผู้ประกอบการอุตสาหกรรมในบริเวณใกล้เคียงโดยส่วนใหญ่ยังไม่มาใช้บริการเนื่องจากยังไม่รู้จัก ศทอ. ถึงแม้ ศทอ. จะมีคุณภาพในกระบวนการที่ค่อนข้างดี เนื่องจากได้รับการรับรองห้องปฏิบัติการสอบเทียบเครื่องมือวัดตามมาตรฐาน ISO/IEC Guide 25 แต่ ศทอ. มีลูกค้าไม่มาก ปริมาณชิ้นงานที่เข้ามาใช้บริการสอบเทียบจึงค่อนข้างน้อย เป็นผลให้ในระหว่างปี 2543 – 2544 ผลิตผลของพนักงานสำหรับการสอบเทียบจึงอยู่ในระดับต่ำ และเครื่องมืออุปกรณ์ที่มีอยู่ในห้องปฏิบัติการต่างๆ ไม่ได้ถูกใช้งานอย่างเต็มสมรรถภาพ ศทอ. จึงมีศักยภาพเหลือใช้ทั้งในด้านของเครื่องมือและบุคลากร โดยสะท้อนออกมาถึงต้นทุนของแต่ละห้องปฏิบัติการในการให้บริการสอบเทียบต่อหน่วยจึงค่อนข้างสูงมาก รวมทั้งมีผลให้รายได้เฉลี่ยต่อพนักงานต่ำมาก พนักงานส่วนใหญ่ใน ศทอ. มีศักยภาพค่อนข้างสูง เนื่องจากมีคุณวุฒิจบการศึกษาในระดับปริญญาตรีสาขาทางด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม และมีความสามารถในการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ แต่เป็นที่น่าเสียดายด้วยลักษณะงานสอบเทียบเป็นการทำงานที่ซ้ำซาก โดยทำตามขั้นตอนมาตรฐาน จึงทำให้ไม่มีโอกาสในการคิดค้นสิ่งใหม่ๆ ซึ่งอาจเป็นผลให้พนักงานทำงานอยู่ใน ศทอ. ได้ไม่นาน นับเป็นการสูญเสียทุนทางปัญญา เมื่อรับพนักงานใหม่เข้ามาแต่ละครั้ง ศทอ. ต้องสูญเสียค่าใช้จ่ายและเวลาค่อนข้างมากในการฝึกฝนพนักงานที่รับเข้ามา ในด้านผลกระทบจากการดำเนินงานของ ศทอ. ที่มีต่อด้านเศรษฐศาสตร์และเศรษฐสังคม โดยทางด้านเศรษฐศาสตร์ ถึงแม้การดำเนินงานในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ศทอ. เองจะไม่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐศาสตร์ให้กับตัวเองได้ เนื่องจากรายได้ในการดำเนินงานยังไม่ครอบคลุมต้นทุนการให้บริการและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน แต่การดำเนินงานของ ศทอ. ได้สร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐศาสตร์แก่หน่วยเศรษฐกิจอื่นคือ แรงงานหรือปัจจัยการผลิตที่ได้ผลตอบแทนด้านเงินเดือนและค่าจ้าง และเจ้าของสถานที่ซึ่งได้รับผลตอบแทนจากการใช้อาคารสถานที่ นอกจากนี้ การดำเนินงานของ ศทอ. ยังได้สนับสนุนการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของสินค้าส่งออก ได้ก่อให้เกิดผลกระทบทางเศรษฐกิจต่อการผลิตในภาคอุตสาหกรรม โดยการใช้เครื่องมือชั่งตวงวัดที่มีความแม่นยำเนื่องจากได้รับการสอบเทียบ จึงทำให้ลดการสิ้นเปลืองวัตถุและพลังงาน ทำให้การผลิตสินค้ามีคุณภาพได้ตามมาตรฐาน ลดการสูญเสียจากการหยุดชะงักในกระบวนการผลิต และยังช่วยลดการลงทุนซ้ำซ้อนในด้านเครื่องมือวัด รวมทั้งลดการใช้จ่ายในการส่งไปสอบเทียบยังสถาบันในต่างประเทศ สำหรับผลกระทบทางด้านเศรษฐสังคม การดำเนินงานของ ศทอ. ได้สนับสนุนและจูงใจให้นักศึกษาสนใจการศึกษาสาขามาตรวิทยา จึงมีส่วนในการพัฒนาทักษะของแรงงานที่อยู่นอกโครงการ ขณะเดียวกันการสอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรมจะมีผลทำให้เกิดการพัฒนาคุณภาพอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่องได้ทั้งในด้านปัจจัยการผลิตและผลิตภัณฑ์ในกระบวนการผลิต และ ศทอ. ยังสามารถถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการจัดตั้งห้องปฏิบัติการสอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรม โดยขยายการให้บริการเป็นที่ปรึกษาการจัดตั้งห้องปฏิบัติการสอบเทียบในโรงงานด้วย จากผลการดำเนินงานของ ศทอ. ในช่วง 2 ปีที่ผ่านดังกล่าวข้างต้นซึ่งสรุปให้เห็นได้ดังรูปที่ 1 คณะประเมินผลเห็นว่า ศทอ. ควรเร่งปรับปรุงการดำเนินงานใน 3 เรื่องหลัก ๆ คือ ขยายฐานลูกค้า เพิ่มปริมาณชิ้นงานให้บริการสอบเทียบ และชะลอการเพิ่มขึ้นของต้นทุน เนื่องจาก ศทอ. มีจำนวนชิ้นงานที่มารับบริการสอบเทียบค่อนข้างน้อย จึงมีความจำเป็นที่ต้องเพิ่มปริมาณการให้บริการสอบเทียบเพื่ออย่างน้อยให้มีรายได้ที่เพียงพอครอบคลุมต้นทุนการสอบเทียบและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน โดยอย่างน้อยควรมีจำนวนการให้บริการสอบเทียบประมาณ 4,000 ชิ้นงานต่อปี หรือเพิ่มขึ้นโดยประมาณอย่างน้อย 3 เท่าจากที่มีอยู่ในปัจจุบัน สำหรับ ศทอ. ด้วยข้อได้เปรียบด้านระยะเวลาที่ใช้ในการสอบเทียบที่น้อยกว่า และยังมีศักยภาพเหลือใช้ของเครื่องมืออุปกรณ์และบุคลากร ซึ่งยังเพียงพอกับปริมาณการบริการสอบเทียบที่เพิ่มขึ้น 3 เท่านี้อย่างมาก ขณะเดียวกัน ศทอ. มีจุดอ่อนอีกประการหนึ่งคือ ยังไม่เป็นที่รู้จักของผู้ประกอบการอุตสาหกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ประกอบการในพื้นที่ใกล้เคียงกับที่ตั้งของ ศทอ. ดังนั้นจึงควรปรับปรุงการตลาดเพื่อขยายฐานลูกค้า และหามาตรการที่จะเข้าถึงกลุ่มผู้ประกอบการในพื้นที่ต่าง ๆ ให้รู้จักและใช้บริการกับ ศทอ. เช่น การบริการสอบเทียบที่โรงงาน (On-site Calibration) เป็นต้น รวมทั้งประสานร่วมมือกับหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อทำให้ผู้ประกอบการเข้าใจและเห็นถึงความสำคัญของการสอบเทียบ เพื่อจะได้เป็นการขยายตลาดโดยทั่วไปได้ด้วย แต่อย่างไรก็ตาม ศทอ. ควรชะลอการเพิ่มขึ้นของต้นทุนและค่าใช้จ่ายต่าง ๆ โดยให้ขนาดการเพิ่มขึ้นของต้นทุนและค่าใช้จ่ายอยู่ในสัดส่วนที่เป็นอยู่ในปัจจุบันด้วย เมื่อ ศทอ. สามารถขยายฐานลูกค้า เพิ่มปริมาณชิ้นงานที่เข้ามารับบริการสอบเทียบได้ และควบคุมต้นทุนและค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ได้แล้ว ผลการดำเนินงานด้านการเงินและการเติบโตของการให้บริการที่ดีขึ้นนี้ควบคู่กับความสามารถในการรักษาคุณภาพการให้บริการ ความได้เปรียบในการสอบเทียบที่ใช้เวลาน้อยกว่า ย่อมทำให้ผลิตภาพในกระบวนการของ ศทอ. เพิ่มสูงขึ้น และในที่สุดแล้ว ผลกระทบของการสอบเทียบเครื่องมือวัดอุตสาหกรรมที่มีต่อส่วนร่วมก็จะเพิ่มขึ้นด้วย ไม่ว่าจะเป็นผลจากการเพิ่มขึ้นในมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐศาสตร์ การเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าส่งออก ผลกระทบทางเศรษฐกิจต่อการผลิตของภาคอุตสากรรม โดยจะส่งผลให้เพิ่มขนาดของผลกระทบทางเศรษฐศาสตร์และเศรษฐสังคมของประเทศให้มากยิ่งขึ้น