วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542

วิทยานิพนธ์นี้มีจุดมุ่งหมายในการศึกษาบทละครร้อยแก้วภาษาไทยที่หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล แต่งขึ้นเองจำนวน 24 เรื่อง ในด้านโครงเรื่อง แนวคิดของเรื่อง ตัวละคร ฉาก กลวิธีการแต่ง ศิลปะการใช้ภาษา และคุณค่าในฐานเป็นวรรณกรรมบทละครที่เหมาะทั้งแก่การอ่านและการแสดง ผลการวิเคราะห์พบว่า จากการที่หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล มีพื้นฐานทางด้านงานละครตั้งแต่วัยเยาว์ และมีประสบการณ์ในการเรียนและการทำงานที่เกี่ยวกับแวดวงการศึกษา ทำให้บทละครของท่านมีลักษณะที่น่าสนใจบทละครร้อยแก้วของหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล ส่วนใหญ่เป็นบทละครขนาดสั้น มีโครงเรื่องไม่ซับซ้อนและตัวละครน้อย มักเปิดเรื่องด้วยการปูพื้นตัวละครและเหตุการณ์ไปพร้อมกัน การสร้างปัญหาขัดแย้งในเรื่องที่พบมากที่สุด คือ ปัญหาขัดแย้งระหว่างตัวละคร บทละครส่วนใหญ่มักปิดเรื่องตามความคาดหมาย ผู้แต่งได้นำเสนอแนวคิดของเรื่องโดยเน้นเรื่องจริยธรรมเป็นสำคัญ ตัวละครในบทละครเกือบจะทั้งหมดเป็นตัวละครแบบสมจริง มักเป็นตัวละครที่อยู่ในแวดวงการศึกษา ตัวละครบางตัวสร้างขึ้นโดยอาศัยชื่อและบุคลิกลักษณะของบุคคลจริงๆ ที่ใกล้ชิดสนิทสนมกับผู้แต่งฉากที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นฉากในโรงเรียน มักใช้ฉากเพียงฉากเดียวในการดำเนินเรื่อง ผู้แต่งนำเสนอฉากด้วยการอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับฉาก และนำเสนอฉากผ่านคำพูดของตัวละคร ฉากในบทละครส่วนใหญ่เป็นฉากในเมืองหลวง แต่เหตุการณ์มักเกิดขึ้นในพื้นที่อันจำกัดซึ่งไม่แสดงลักษณะของเมืองหลวงเท่าไรนัก กลวิธีการตั้งชื่อเรื่องส่วนใหญ่เป็นการตั้งชื่อเรื่องตามสถานที่หรือเหตุการณ์ที่เป็นจุดสำคัญในเรื่อง มักใช้กลวิธีการดำเนินเรื่องตามลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนและหลัง การใช้ภาษาในบทละครมีความเหมาะสมกับลักษณะของตัวละคร ยุคสมัย และความสัมพันธ์ระหว่างตัวละคร ผู้แต่งเลือกสรรคำ สำนวน และโวหารเปรียบเทียบได้เหมาะสมกับเนื้อเรื่อง ช่วยสร้างภาพ อารมณ์และความรู้สึกให้แก่ผู้อ่าน ผู้ฟัง และผู้ชม บทละครร้อยแก้วของหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล มีโครงเรื่องที่ดี เนื้อเรื่องสนุกสนาน กระชับ มีองค์ประกอบที่พร้อมนำไปจัดแสดง ระยะเวลาของการแสดงเหมาะสม ช่วยพัฒนาจิตใจและเสริมสร้างสติปัญญาให้แก่ผู้อ่าน ผู้ฟังและผู้ชม อีกทั้งช่วยพัฒนาทั้งที่เป็นกิจกรรมการเรียนการสอนโดยตรงและกิจกรรมนอกหลักสูตรในโรงเรียนระดับต่างๆ ด้วย บทละครของท่านจึงเป็นสื่อการศึกษาที่ผู้อ่าน ผู้ฟัง และผู้ชมได้รับสาระประโยชน์ไปพร้อมกับความสนุกสนาน ไม่เหมือนเป็นการสั่งสอนโดยตรง บทละครหลายเรื่องได้นำไปจัดแสดงหลายครั้ง บางเรื่องได้รับคัดเลือกให้เป็นหนังสืออ่านนอกเวลาของกระทรวงศึกษาธิการ จึงเป็นที่ประจักษ์ชัดว่าบทละครร้อยแก้วของหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล มีคุณค่าในฐานะเป็นวรรณกรรมบทละครที่เหมาะทั้งแก่การอ่านและการแสดง"