วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

สารสกัดสีเสียดเหนือที่ได้จากการสกัดด้วย ethanol มีรูปแบบขององค์ประกอบแสดงโดย thin layer chromatogram (TLC fingerprint) เป็นการยืนยันเอกลักษณ์ และคุณภาพของสารสกัดที่นำมาศึกษาฤทธิ์ขยายหลอดเลือด และกลไกการออกฤทธิ์ของสารสกัดสีเสียดเหนือ โดยใช้หลอดเลือดดำที่แยกจากสายสะดือที่ได้จากทารกแรกเกิดปกติที่มารดามีสุขภาพดี ศึกษาโดยกระตุ้นให้หลอดเลือดที่มีและไม่มีชั้น endothelial cells หดตัว ด้วยสารกระตุ้นมาตรฐาน KCl แบบสะสมความเข้มข้น ขนาดสูง 0.2-20 mM และ histamine ความเข้มข้น 10[superscript -5] M เปรียบเทียบกับการให้สารสกัดสีเสียดเหนือร่วมกับสารกระตุ้นมาตรฐานพบว่า สารสกัดสีเสียดเหนือสามารถยับยั้งการหดตัวของหลอดเลือดดำได้ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ เมื่อมี endothelial cells โดยฤทธิ์ที่ได้ขึ้นกับความเข้มข้นของสารสกัด และพบว่าที่ความเข้มข้น 0.3 mg/ml สามารถยับยั้งการหดตัวได้สูงสุด ขณะที่สารสกัดสีเสียดเหนือ ไม่สามารถยับยั้งการหดตัวของหลอดเลือดที่ตอบสนองต่อ histamine ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การศึกษาบทบาทของ mediators ต่อการออกฤทธิ์ขยายหลอดเลือดของสารสกัดสีเสียดเหนือ โดยให้สารยับยั้งการสร้าง nitric oxide (NO) และ prostacyclin (PGI[subscript 2]) สารยับยัง Endothelium Derived Hyperpolarizing Factor (EDHF) และสารปิดกั้น bradykinin (BK) receptor พบว่า เมื่อยับยั้งการสร้าง Endothelium Derived Relaxing Factors (EDRFs) (ได้แก่ NO, PGI[subscript 2] ) และยับยั้ง Endothelium Derived Hyperpolarizing Factors (EDHFs) ทำให้สารสกัดสีเสียดเหนือ ไม่สามารถออกฤทธิ์ยับยั้งการหดตัวของหลอดเลือดดำได้ แต่การปิดกั้น BK receptor ยังคงทำให้สารสกัดสีเสียดเหนือออกฤทธิ์ยับยั้งการหดตัวของหลอดเลือดได้ ผลการศึกษาบ่งชี้ว่า สารสกัดจากสีเสียดเหนือสามารถยับยั้งการหดตัวของหลอดเลือดที่มีชั้น endothelial cell ซึ่งตอบสนองต่อ KCl โดยการออกฤทธิ์น่าจะออกฤทธิ์ผ่าน 3 pathways ได้แก่ NO, PGI[subscript 2] และ EDHF ส่วน bradykinin ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับการออกฤทธิ์ของสารสกัดสีเสียดเหนือ