การชุบมันเป็นกระบวนการหนึ่งในขั้นตอนการเตรียมผ้าฝ้ายก่อนย้อมเพื่อให้ฝ้ายสามารถ ดูดซึมน้ำและสีย้อมได้มากขึ้น สีติดผ้าสม่ำเสมอและเข้มขึ้นกว่าผ้าที่ไม่ได้ผ่านการชุบมัน ในปัจจุบัน การชุบมันนิยมใช้สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ความเข้มข้น 25-33 oBe? หรือ 19.6-27% ที่ อุณหภูมิ 16-28oC โครงการวิจัยนี้จัดทำขึ้นเพื่อสรรหากระบวนการชุบมันที่เหมาะสมที่สามารถให้ ผลการชุบมันที่ดีโดยสิ้นเปลืองสารเคมี น้ำและพลังงานน้อยเป็นแนวทางในการพัฒนาเพื่อนำไปใช้ ในกระบวนการชุบมันในโรงงานอุตสาหกรรมฟอกย้อมสิ่งทอต่อไป การดำเนินการวิจัยนี้ได้แบ่งออก เป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นการชุบมันผ้าฝ้ายถักในห้องปฏิบัติการบนเครื่องชุบมันจำลองที่สร้าง ขึ้นแล้วนำผ้าไปทดสอบหาระดับการชุบมัน ความสามารถในการย้อมสี ความแข็งแรงและความเป็น กรด/ด่างของผ้า ส่วนที่สองเป็นการเลือกภาวะการชุบมันที่ให้ผลการชุบมันดีจากส่วนแรกไปทดลอง ชุบมันบนเครื่องชุบมันในโรงงาน ซึ่งภาวะการชุบมันที่เลือกคือ ชุบมันที่ความเข้มข้นสารละลาย โซเดียมไฮดรอกไซด์ 15% และ 20% ที่อุณหภูมิ 15oC, 20oC และ 30oC จากนั้นทดสอบผ้าและ คำนวณต้นทุนการชุบมันที่ภาวะการชุบมันต่างๆ เพื่อหากระบวนการชุบมันที่ให้ผลการชุบมันดีและ มีต้นทุนการชุบมันต่ำ พบว่า การชุบมันที่อุณหภูมิ 30oC มีต้นทุนที่ต่ำที่สุดเมื่อเทียบกับการชุบมันที่ อุณหภูมิอื่นๆ การลดอุณหภูมิการชุบมันจาก 30oC เป็น 15oC ต้องเพิ่มต้นทุนขึ้นอีกมาก โดยที่ทั้ง สองอุณหภูมิของการชุบมันให้ผลการชุบมันเหมือนกันคือ ผ้ามีระดับการชุบมันและความสามารถใน การย้อมสีหรือความเข้มของสีผ้าย้อมใกล้เคียงกันในแต่ละความเข้มข้นสารละลายโซเดียมไฮดรอก ไซด์ การชุบมันที่ความเข้มข้น 20% ที่ 30oC มีต้นทุนสูงกว่าการชุบมันที่ความเข้มข้น 15% ที่ 30oC อยู่เล็กน้อย โดยให้ผลของระดับการชุบมันที่สมบูรณ์ ในขณะที่การชุบมันที่ความเข้มข้นสารละลาย 15% ที่ 30oC ให้ผลการชุบมันที่ไม่สมบูรณ์ ฉะนั้น ถ้าต้องการผลการชุบมันที่สมบูรณ์ ย้อมผ้าได้สี เข้มและประหยัดต้นทุน ควรชุบมันที่ความเข็มข้นสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์ 20% หรือ 25oBe? ที่ 30oC Mercerization is one of the preparation steps for cotton fabric to improve its water absorbency and dyeability. Usually 25-33 oBe? or 19.6-27% sodium hydroxide solution is used as a mercerizing agent and the process is conducted at 16-28oC. The objective of this work is to study for the most appropriate mercerizing condition providing a good mercerizing result with a low investment in chemicals, water and electricity. Two steps of work were assigned. First, mercerization was conducted at various concentrations of sodium hydroxide solutions at various temperatures on a pilot scale-mercerizing machine. Then six promising mercerizing conditions were chosen from the former results and the mercerization on a production scale-mercerizing machine was performed at these conditions. These six conditions were to mercerize at 15% and 20% sodium hydroxide solution at 15oC, 20oC, and 30oC. Fabrics were tested for the degree of mercerization, the dyeability, the strength, and the pH, and the processing cost was calculated for each mercerizing condition. Results indicated that the mercerization at 30oC displayed the lowest cost with a good mercerizing outcome. To obtain a complete mercerizing reaction and a good fabric dyeability with a low investment, it is recommended to mercerize cotton fabric using 20% or 25oBe? sodium hydroxide solution at 30oC.