ศึกษาการใช้สารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซาน, และภูไมท์ร่วมกับปุ๋ยเคมีต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของถั่วเหลืองพันธุ์ ชม.60 ได้ทำการทดลอง ณ ศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา ใน 2 ฤดู คือ ต้นฤดูฝน (เมษายน-กรกฎาคม 2546)และปลายฤดูฝน (สิงหาคม-ธันวาคม 2546) ในระยะแรก ได้ทดลองหาระยะเวลาที่เหมาะสม โดยการฉีดพ่นสารสกัดพืช, สารสกัดปลา, และไคโตซานตั้งแต่ถั่วเหลืองอายุ 20 วัน จนถึง 70 วันโดยเว้นระยะเวลาการฉีดพ่น 10 วัน พบว่า ระยะเวลาที่เหมาะสมเป็นการฉีดพ่น 4 ครั้งที่ 20, 30, 40,และ 50 วันหลังงอก จึงได้นำมาประกอบในการวางแผนการทดลองต่อไป โดยวางแผนการทดลองแบบ randomized complete block design จำนวน 3 ซ้ำ 11 กรรมวิธีทดลอง คือไม่ใส่ปุ๋ย, ใส่ปุ๋ยเคมี สูตร 16-20-0 อัตรา 20 และ 10 กก./ไร่, ใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 16-20-0อัตรา 10 กก./ไร่ ร่วมกับภูไมท์ 2 และ 4 กก./ไร่, ใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 16-20-0 อัตรา10 กก./ไร่ ร่วมกับฉีดพ่นสารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซาน จำนวน 4 ครั้ง ที่ 20, 30, 40,และ 50 วันหลังงอก ฉีดพ่นสารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซานเพียงอย่างเดียว จำนวน 4 ครั้งที่ 20, 30, 40, และ 50 วันหลังงอก จากการทดลองพบว่า ในต้นฤดูฝนและปลายฤดูฝน การฉีดพ่นสารสกัดปลาเพียงอย่างเดียว ให้ผลผลิตสูงกว่ากรรมวิธีอื่น ๆ โดยให้ผลผลิตสูงสุด คือ 182 และ 375 กก./ไร่ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติกับการใส่ปุ๋ยเคมีอัตรา 10 กก./ไร่ร่วมกับภูไมท์, สารสกัดพืช, สารสกัดปลา และไคโตซาน รวมทั้งการใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 16-20-0อัตรา 20 และ 10 กก./ไร่ เพียงอย่างเดียว เมื่อเปรียบเทียบกับแปลงที่ไม่ใส่ปุ๋ยเคมีทั้งสองฤดูปลูก และการใช้สารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซาน, และภูไมท์ร่วมกับปุ๋ยเคมีทำให้จำนวนฝักต่อต้น, จำนวนเมล็ดต่อฝัก, และน้ำหนัก 100 เมล็ด ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติทั้งสองฤดูปลูก การใช้สารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซาน, และภูไมท์ร่วมกับปุ๋ยเคมี มีผลไม่เด่นชัดต่อการเจริญเติบโตของถั่วเหลืองพันธุ์ ชม.60 เพราะความสูง จำนวนข้อต่อต้น และน้ำหนักแห้งให้ผลไม่แตกต่างกันทางสถิติทั้งสองฤดู และจากการทดลองครั้งนี้ ไม่พบการตอบสนองต่อการใช้สารสกัดพืช, สารสกัดปลา, ไคโตซานและภูไมท์ ร่วมกับปุ๋ยเคมีทั้งสองฤดู เนื่องจากทำการทดลองในพื้นที่ที่ดินมีความอุดมสมบูรณ์สูง จึงสมควรทำการทดลองซ้ำในพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ของดินแตกต่างกัน