การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาพพื้นฐานทางเกษตรนิเวศเศรษฐกิจ และสังคม 2) รูปแบบและลักษณะของระบบการผลิตทางการเกษตร 3) ศักยภาพ ข้อจำกัดและแนวทางในการปรับปรุงระบบการผลิตทางการเกษตรที่อาศัยน้ำฝน บ้านบ่อสำโรง ตำบลดอนตาเพชร อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี โดยทำการศึกษาจากครัวเรือนเกษตรกรทั้งหมู่บ้านจำนวน 53 ครัวเรือน และมีการคัดเลือกเกษตรกรตัวแทนแบบเจาะจง 21 ครัวเรือน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสำรวจ การสัมภาษณ์ และการสังเกตการณ์ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าสถิติร้อยละสำหรับข้อมูลเชิงปริมาณ และใช้การวิเคราะห์เนื้อหาสำหรับข้อมูลเชิงคุณภาพ ผลการวิจัยมีดังนี้ 1) จากสภาพพื้นฐานทางเกษตรนิเวศ เศรษฐกิจและสังคม รูปแบบและลักษณะของระบบการผลิตทางการเกษตร รวมถึงสภาพการยังชีพของเกษตรกร สามารถจำแนกประเภทเกษตรกรได้ 3 ประเภท ~iคือ ฟาร์มขนาดเล็กมาก พึ่งตนเองได้บางส่วนจากภาคเกษตร ทั้งหมดอยู่รอดได้ด้วยการทำงานนอกภาคการเกษตร~i มีพื้นที่ทำการเกษตรระหว่าง 4-24 ไร่ต่อครัวเรือนมีพื้นที่ต่อหน่วยแรงงานเฉลี่ย 2.74 ไร่ ~iฟาร์มขนาดเล็ก พึ่งตนเองได้บางส่วนจากภาคเกษตรส่วนใหญ่อยู่รอดด้วยการทำงานนอกภาคเกษตร~i มีพื้นที่ทำการเกษตรระหว่าง 7-25 ไร่ต่อครัวเรือนมีพื้นที่ต่อหน่วยแรงงานเฉลี่ย 5.57 ไร่ และ ~iฟาร์มขนาดกลาง พึ่งตนเองได้บางส่วนจากภาคเกษตร~i มีพื้นที่ทำการเกษตรระหว่าง 28-85 ไร่ต่อครัวเรือน มีพื้นที่ต่อหน่วยแรงงานเฉลี่ย 27 ไร่ ทั้งนี้ฟาร์มทั้ง 3 ประเภทมีสัดส่วนของรายได้ผลผลิตการเกษตรน้อยกว่าร้อยละ 30 ของรายได้รวมครัวเรือน 2) จากการวิเคราะห์เส้นแห่งการยังชีพ โดยใช้สมการยังชีพ นำมาคำนวณพื้นที่การผลิตที่ทำให้ครัวเรือนเกษตรกรที่มีสมาชิก 4 คน สามารถสร้างรายได้จากผลผลิตเกษตรเพียงพอต่อการยังชีพ พบว่าพืชที่ปลูกเพื่อการบริโภค คือข้าว มีพื้นที่การผลิตที่ทำให้ได้ผลผลิตพอเพียงสำหรับบริโภค คือ 6 ไร่/ครัวเรือนกรณีการทำนาดำ และ 10 ไร่/ครัวเรือน กรณีการทำนาหว่าน สำหรับพืชที่ปลูกเพื่อการพาณิชย์พบว่า พื้นที่การปลูกพืชที่ทำให้ครัวเรือนเกษตรกรสร้างรายได้เพียงพอต่อการยังชีพโดยเรียงขนาดพื้นที่จากน้อยไปหามาก ได้แก การปลูกผักชี (2 ไร่/ครัวเรือน) อ้อย(8 ไร่/ครัวเรือน) มันสำปะหลัง (17 ไร่/ครัวเรือน) แตงโมเมล็ด (65 ไร่/ครัวเรือน)ตามลำดับ ส่วนการเลี้ยงสัตว์จำนวนลูกสัตว์ที่ผลิตออกจำหน่ายให้เกษตรกรสร้างรายได้เพียงพอต่อการยังชีพ โดยเรียงจำนวนลูกที่ผลิตออกจำหน่ายจากน้อยไปหามาก ได้แก่ วัว(7 ตัว/ปี) แกะ (54 ตัว/ปี) แพะ (60 ตัว/ปี) ตามลำดับ จากผลการวิจัย สามารถใช้เป็นแนวทางในการปรับปรุงระบบการผลิตทางการเกษตรให้เหมาะสมกับครัวเรือนเกษตรกรแต่ละประเภท สิ่งสำคัญคือ การปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการพัฒนาการเกษตรกระแสหลักสู่การพัฒนาเกษตรกรรมยั้งยืน จากสังคมแห่งบริโภคนิยมสู่วิถีชีวิตเศรษฐกิจพอเพียง อันจะทำให้ชุมชนดำรงอยู่และสามารถพึ่งตนเองได้