การศึกษาเรื่อง ครัวเรือนไทย : การศึกษาแบบแผน ความสัมพันธ์เชิงบทบาทของสมาชิกในครัวเรือน มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปหรือลักษณะธรรมชาติของครัวเรือนไทย แบบแผนความสัมพันธ์เชิงบทบาทของสมาชิกในครัวเรือน และ ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อแบบแผนดังกล่าว การศึกษาครั้งนี้ใช้ ข้อมูลภาคสนามที่เก็บรวบรวมจากการสัมภาษณ์ครัวเรือน ตัวอย่างตามแบบสอบถามจำนวน 187 ครัวเรือน และสัมภาษณ์ ครัวเรือนตัวอย่าง เพื่อประกอบแบบสอบถามจำนวน 10 ครัวเรือน ซึ่งครัวเรือนตัวอย่างเป็นครัวเรือนในเขตเมือง 10 ครัวเรือน และครัวเรือนในเขตชนบท 87 ครัวเรือน ส่วน ข้อมูลปัจเจกบุคคลตัวอย่างคือ ข้อมูลจากสมาชิกในครัวเรือน ตัวอย่างทั้งหมดรวมกันจำนวน 801 คน จำแนกตามสถานภาพใน ครัวเรือนเป็นหัวหน้าครัวเรือน 187 คน คู่สมรส 174 บุตร 377 คน และสมาชิกคนอื่น 63 คน สำหรับพื้นที่การวิจัย ครั้งนี้คือ อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ผลการวิเคราะห์ข้อมูลแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ดังนี้ ลักษณะครัวเรือนไทย พบว่าครัวเรือนไทยมีความหลากหลาย ทั้งทางด้านรูปแบบครัวเรือน ขนาดครัวเรือน จำนวนสมาชิก เด็กที่อายุไม่เกิน 12 ปี โดยที่ครัวเรือนไทยส่วนใหญ่เป็น ครัวเรือนครอบครัวเดี่ยว รองลงมาคือครัวเรือนครอบครัว เดี่ยวที่มีคนอื่นอาศัยอยู่ด้วย, เป็นครัวเรือนขนาด 3-4 คน, และไม่มีจำนวนสมาชิกเด็กที่อายุไม่เกิน 12 ปี ส่วนสถานภาพทางเศรษฐกิจของครัวเรือน ชี้วัดด้วยการ รับผิดชอบทางเศรษฐกิจของสมาชิกในครัวเรือน รายได้ต่อปี ของครัวเรือน และจำนวนการถือครองที่ดิน ปรากฏว่า ฐานะทางเศรษฐกิจของครัวเรือนในอำเภอท่าศาลามีฐานะ ปานกลาง ในครัวเรือนส่วนใหญ่มีผู้ที่ทำงานเชิงเศรษฐกิจ 2 คน เป็นหัวหน้าครัวเรือนกับคู่สมรส รายได้ต่อปีตก ประมาณ 100,000-499,999 บาท รายได้ต่อปีที่แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับขนาดครัวเรือนและจำนวนสมาชิกที่ทำงานในครัวเรือน ส่วนจำนวนการถือครองที่ดินส่วนใหญ่ 20-29 ไร่ ในเขต เมืองจำนวนการถือครองที่ดินจะต่ำกว่าในชนบท ส่วนการจำแนกบทบาทของสมาชิกในครัวเรือนมีแบบ แผนแตกต่างกัน ซึ่งบทบาทในครัวเรือนที่สำคัญในการยึดเหนี่ยว สมาชิกในครัวเรือน ได้แก่ บทบาทในการทำงานเชิงเศรษฐกิจ บทบาทในการตัดสินใจในกิจกรรมที่สำคัญของครัวเรือน บทบาทในการติดต่อกับโลกภายนอก และบทบาทภายในครัวเรือน พบว่า หัวหน้าครัวเรือน ทั้งหัวหน้าครัวเรือนชายและหัวหน้า ครัวเรือนหญิง เป็นบุคคลที่รับผิดชอบหลักต่อบทบาทในการ ทำงานเชิงเศรษฐกิจ ในอัตราที่สูงกว่าสมาชิกอื่น ๆ ใน ครัวเรือน นอกจากนี้หัวหน้าครัวเรือนมีบทบาทในการตัดสิน ใจในกิจกรรมที่สำคัญของครัวเรือน การติดต่อกับโลกภายนอก ในส่วนของการติดต่อกับหน่วยงานราชการ ตลอดจนให้ความ ช่วยเหลือครัวเรือนในบทบาทภายในครัวเรือนโดยเฉพาะภาระ งานบ้าน ส่วนคู่สมรสเป็นผู้รับผิดชอบหลักภายในครัวเรือน ทั้งภาระงานบ้านและการเลี้ยงดูบุตร ช่วยเหลือครัวเรือนใน การทำงานเชิงเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นอัตราส่วนที่ใกล้เคียงกับ หัวหน้าครัวเรือน และมีบทบาทในการติดต่อกับโลกภายนอก ในส่วนของญาติพี่น้องช่วยเหลือครัวเรือนในการทำงานเชิง เศรษฐกิจในขณะที่บุตรและสมาชิกคนอื่น มีส่วนช่วยเหลือและ สนับสนุนบทบาทดังกล่าวในครัวเรือน ฉะนั้นหัวหน้าครัวเรือน และคู่สมรส จึงเป็นบุคคลหลักในครัวเรือนที่จะต้องทำหน้าที่ ต่าง ๆ เพื่อการดำรงชีพของสมาชิกในครัวเรือนให้ครัวเรือน อยู่รอดได้ ส่วนปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อแบบแผนความสัมพันธ์เชิง บทบาทของสมาชิกในครัวเรือน พบว่า แบบแผนความสัมพันธ์ เชิงบทบาทของสมาชิกในครัวเรือนแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับ ปัจจัยต่าง ๆ คือ ปัจจัยสถานภาพในครัวเรือน ปัจจัยคุณลักษณะ ส่วนบุคคล เช่น เพศ อายุ การศึกษา และปัจจัยคุณลักษณะ ครัวเรือน เช่น ขนาดครัวเรือน รูปแบบครัวเรือน จำนวน สมาชิกที่ทำงาน และจำนวนสมาชิกเด็กที่อายุไม่เกิน 12 ปี รวมทั้งเงื่อนไขของความแตกต่างระหว่างเขตเมืองและเขต ชนบท