การศึกษาวิจัยเรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่างแบบภาวะ ผู้นำกับความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของพนักงานคุมประพฤติ กรมคุมประพฤติ กระทรวงยุติธรรม นี้ เป็นการวิจัย เชิงสำรวจ โดยมีวัตถุประสงค์หลักของการวิจัยเพื่อต้องการ ศึกษาแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชาที่เป็นอยู่ในปัจจุบันศึกษา ความสัมพันธ์ระหว่างแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชากับ ความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา และ ศึกษาแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชาที่ผู้ใต้บังคับบัญชา คาดหวังหรือต้องการให้เป็นมากที่สุด สำหรับการศึกษาวิจัยครั้งนี้ ได้กำหนดสมมุติฐาน ในการศึกษาไว้ 3 ข้อ ดังนี้ 1. แบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชามีความสัมพันธ์กับ ความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา 2. ความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับ บัญชาที่มีต่อแบบภาวะผู้นำแบบปรึกษาหารือและแบบมีส่วนร่วม สูงกว่าที่มีตอแบบเผด็จการและเผด็จการอย่างมีศิลป์ 3. ผู้ใต้บังคับบัญชามีความคาดหวังหรือต้องการ ให้ผู้บังคับบัญชามีแบบภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมมากที่สุด การศึกษาวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยได้ใช้กรอบแนวคิด ทฤษฎีการบริหารระบบ 4 ของ Likert มาเป็นกรอบ แนวคิดในการศึกษาวิจัย ซึ่งได้แบ่งประเภทผู้นำเป็น 4 แบบ คือ แบบเผด็จการ แบบเผด็จการอย่างมีศิลป์ แบบปรึกษาหารือ และแบบมีส่วนร่วม ส่วนในเรื่องความพึงพอใจในการ ปฏิบัติงานนั้น ผู้วิจัยมิได้ยึดแนวคิดทฤษฎีใดเป็นหลัก แต่จะ พิจารณาหาตัวแปรที่เป็นสาเหตุของความพึงพอใจในการ ปฏิบัติงานอันเนื่องมาจากแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชา ในแต่ละหน่วยงานซึ่งได้แก่ ตัวแปรเกี่ยวกับความมั่นคง ในการทำงาน สถานภาพของผู้ปฏิบัติงาน โอกาสก้าวหน้า ในการทำงาน การยกย่องนับถือจากผู้บังคับบัญชา ความเสมอภาคหรือความยุติธรรม และการปฏิบัติงาน ตรงกับความรู้ความสามารถ สำหรับกลุ่มประชากรที่ใช้ ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ คือพนักงานคุมประพฤติซึ่ง ปฏิบัติงานในตำแหน่งผู้ช่วยหัวหน้าสำนักงานและ พนักงานคุมประพฤติที่ประจำตามสำนักงานคุมประพฤติ แต่ละแห่งทั่วประเทศที่เปิดดำเนินการจนถึงปีงบประมาณ 2537 รวม 56 แห่ง จำนวนพนักงานคุมประพฤติทั้งสิ้น 214 คน ซึ่งทำการเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม โดยใช้ วิธีการส่งทางไปรษณีย์ถึงกลุ่มประชากรดังกล่าวผ่านทาง หัวหน้าสำนักงานคุมประพฤติแต่ละแห่ง ซึ่งได้รับผล กลับมา 185 คน คิดเป็นร้อยละ 86.45 ของกลุ่ม ประชากรทั้งหมด โดยแบ่งเป็นกลุ่มประชากรจาก สำนักงานคุมประพฤติที่ตั้งอยู่ในส่วนกลางจำนวน 35 คน และในส่วนภูมิภาคจำนวน 150 คน ทั้งนี้เพื่อให้ครอบคลุม ตัวแปรที่จะนำมาทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรอิสระ คือ แบบภาวะผู้นำกับตัวแปรตามคือความพึงพอใจในการ ปฏิบัติงานว่ามีความสัมพันธ์กันอย่างแท้จริงหรือไม่โดย การคุมตัวแปรเกี่ยวกับสถานที่ตั้งของสำนักงานคุมประพฤติ สำหรับเครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลในการ ศึกษาวิจัยครั้งนี้คือแบบสอบถาม ซึ่งผู้วิจัยได้สร้างขึ้น โดยแบ่งเป็น 4 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 เป็นคำถามเกี่ยวกับ สถานภาพส่วนบุคคลของผู้ตอบแบบสอบถาม ส่วนที่ 2 เป็นคำถามเกี่ยวกับแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชา ส่วนที่ 3 เป็นคำถามเกี่ยวกับความพึงพอใจในการ ปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา และส่วนที่ 4 เป็นคำถาม เกี่ยวกับแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชาที่ผู้ใต้บังคับบัญชา คาดหวังหรือต้องการให้เป็นมากที่สุดซึ่งผู้วิจัยได้นำไป ทดสอบหาค่าความเชื่อมั่นโดยวิธีการทางสถิติ และวัดค่า ตัวแปรโดยใช้ Likert Scale สถิติพื้นฐานที่ใช่ในการศึกษาวิจัยประกอบด้วย ค่าแจกแจงความถี่ ค่าร้อยละ ส่วนการหาความสัมพันธ์ ระหว่างตัวแปร ระดับความสัมพันธ์และทิศทาง ความสัมพันธ์ใช้ค่าสถิติ ไค-สแควร์ และค่าแกมม่า ตามลำดับ ซึ่งผลจากการศึกษาวิจัยพบว่า 1. แบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชามีความสัมพันธ์ กับความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีระดับ ความสัมพันธ์กันในระดับสูง และเป็นไปในทิศทางที่ สอดคล้องกัน ซึ่งสอดคล้องตามสมมุติฐานข้อที่ 1 ที่กำหนดไว้ โดยตัวแปรย่อยของแบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชา ซึ่งได้แก่ การใช้กระบวนการภาวะผู้นำ ลักษณะของแรงจูงใจ ลักษณะของกระบวนการติดต่อสื่อสาร ลักษณะของกระบวนการ ความสัมพันธ์เกี่ยวข้องระหว่างกัน ลักษณะของกระบวน การตัดสินใจ ลักษณะการกำหนดเป้าหมาย การทำงานหรือ การออกคำสั่ง และลักษณะของกระบวนการควบคุม มีความ สัมพันธ์กับความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับบัญชา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แบบภาวะผู้นำของผู้บังคับบัญชามีความสัมพันธ์กับ ตัวแปรย่อยของความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของผู้ใต้บังคับ บัญชาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ซึ่งได้แก่ สถานภาพของ ผู้ปฏิบัติงาน โอกาสก้าวหน้าในการทำงาน ความเสมอภาค หรือความยุติธรรม และการปฏิบัติงานตรงกับความรู้ ความสามารถ ยกเว้นตัวแปรย่อยเกี่ยวกับความมั่นคง ในการทำงาน และการยกย่องจากผู้บังคับบัญชา 2. ผู้บังคับบัญชาที่มีแบบภาวะผู้นำแบบปรึกษาหารือ และแบบมีส่วนร่วม จะทำให้ผู้ใต้บังคับบัญชามีความพึงพอใจ ในการปฏิบัติงานสูงกว่าผู้บังคับบัญชาที่มีแบบภาวะผู้นำ แบบเผด็จการและแบบเผด็จการอย่างมีศิลป์ ซึ่งสอดคล้อง กับสมมุติฐานข้อที่ 2 ที่กำหนดไว้ 3. แบบภาวะผู้นำที่ผู้ใต้บังคับบัญชาคาดหวังหรือ ต้องการให้เป็นมากที่สุดคือแบบภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วม ซึ่งสอดคล้องกับสมมุติฐานข้อที่ 3 ที่กำหนดไว้ ข้อเสนอแนะจากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ คือ สนับสนุนให้ผู้บังคับบัญชาปรับปรุงแบบภาวะผู้นำของตน ที่มีต่อผู้ใต้บังคับบัญชาในเรื่องการใช้กระบวนการภาวะ ผู้นำ ลักษณะของแรงจูงใจลักษณะของกระบวนการติดต่อ สื่อสาร ลักษณะของกระบวนการความสัมพันธ์เกี่ยวข้อง ระหว่างกันลักษณะของกระบวนการตัดสินใจ ลักษณะการ กำหนดเป้าหมายการทำงานหรือการออกคำสั่ง และลักษณะ ของกระบวนการควบคุมให้เป็นไปในแบบปรึกษาหารือและ แบบมีส่วนร่วม ขณะเดียวกันจะต้องปรับแบบภาวะผู้นำของตน ให้ผู้ใต้บังคับบัญชาเกิดความรู้สึกมั่นคงในการปฏิบัติงาน พอใจในสภาพของผู้ปฏิบัติงาน มีโอกาสก้าวหน้าในการทำงาน ได้รับการยกย่องจากผู้บังคับบัญชา ได้รับความเสมอภาคหรือ ความยุติธรรม และปฏิบัติงานตรงกับความรู้ความสามารถ ซึ่งจะส่งผลให้ผู้ใต้บังคับบัญชามีความพึงพอใจในการ ปฏิบัติงานเพิ่มมากขึ้น ทำให้การปฏิบัติงานมีประสิทธิภาพ ยิ่งขึ้นและสามารถเพิ่มประสิทธิภาพในการบิรหารให้แก่ องค์กรด้วย