การซื้อขายหุ้นเป็นการลงทุนประเภทหนึ่งที่ได้รับ ความนิยมจากประชาชนอย่างแพร่หลาย และยังเป็นการ ลงทุนที่รัฐบาลให้การส่งเสริมและสนับสนุน ปริมาณการ ลงทุนซึ้อขายหุ้นจึงมีการขยายตัวอย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง ซึ่งมีทั้งการลงทุนจากภายในและจากภายนอกประเทศ จึงมีผลให้ในแต่ละปีมีผู้ที่ลงทุนซื้อขายหุ้น และได้รับ ผลประโยชน์ตอบแทนจากการลงทุนเป็นจำนวนมาก ผลประโยชน์ตอบแทนที่สำคัญอันหนึ่ง ได้แก่ เงินได้อัน เกิดจากการขาย เงินได้จากการขายหุ้นนั้น โดยปกติจะเป็นเงินได้ อันเกิดจาการขายทรัพย์สินอย่างหนึ่ง จึงมีลักษณะเป็น ผลได้จากทุน (Capital gains) ซึ่งในทางเศรษฐศาสตร์ ถือว่าเป็น เงินได้ ของผู้ได้รับ และในด้านการจัดเก็บ ภาษีอากรโดยทั่วไปก็มักจะถือว่าผลได้จากทุนเป็นเงินได้ อย่างหนึ่งและต้องนำมาเสียภาษี โดยอาจจัดเก็บภาษีในรูป ของภาษีเงินได้ (Income Tax) หรือภาษีผลได้จากทุน (Capital Gains Tax) ขึ้นอยู่กับนโยบายของแต่ละประเทศ ในทางปฏิบัติเงินได้จากการขายหุ้นจะถูกจัดเก็บภาษีเป็น เช่นเดียวกับการจัดเก็บภาษีผลได้จากทุนอื่น แต่อาจมีรูปแบบ และวิธีการจัดเก็บที่แตกต่างกันออกไปบ้างเนื่องจากโดยสภาพ ของหุ้นเป็นทรัพย์สินที่มีลักษณะพิเศษต่างจากทรพัย์สินอื่น อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีเงินได้จากการขายหุ้นอาจ เกิดจากการซื้อขายที่ทำเป็นปกติธุระทางการค้า หุ้นเป็น เสมือนสินค้าที่ซื้อขายกัน เงินได้จากการขายหุ้นในกรณีนี้ จึงมิใช่ผลได้จากทุน แต่มีลักษณะเป็นเงินได้จากการประกอบ กิจการ ซึ่งก็ถือเป็นเงินได้ที่ต้องนำมาเสียภาษี ลักษณะการซื้อขายหุ้นที่ต่างกันอาจมีผลต่อการจัดเก็บ ภาษีหากเป็นกรณีที่มีการแยกจัดเก็บภาษีจากผลได้จากทุน ต่างหากจากภาษีเงินได้ หรือมีการยกเว้นภาษีให้กับผลได้ จากทุนแต่หากเป็นกรณีที่การจัดเก็บภาษีจากผลได้จากทุนรวม อยู่ในภาษีเงินได้ ก็จะไม่มีปัญหาที่จะต้องแจกแจงลักษณะ ดังกล่าวเว้นแต่ในบางกรณีที่ลักษณะแตกต่างกันอาจมีผลต่อ หลักเกณฑ์และวิธีการจัดเก็บภาษี การจัดเก็บภาษีเงินได้จากเงินได้จากการขายหุ้น ตามประมวลรัษฎากรแบ่งได้ตามประเภทของภาษีที่จัดเก็บ ได้แก่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา และภาษีเงินได้นิติบุคคล กรณีภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา เงินได้จากการขายหุ้น ถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(4)(ช) ผู้มีเงินได้ ต้องนำเงินได้ดังกล่าวมารวมกับเงินได้พึงประเมินประเภทอื่น เพื่อคำนวณภาษีเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40 (4) (ช) นี้มีลักษณะที่แตกต่างไปจากเงินได้พึงประเมินประเภทอื่น กล่าวคือ ส่วนที่ถือเป็นเงินได้นั้น ได้แก่ ผลประโยชน์ ซึ่งตีราคาเป็นเงินได้เกินกว่าที่ลงทุน แต่ตามประมวล รัษฎากรก็มิได้กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการในการคำนวณเงินได้ พึงประเมินดังกล่าวไว้อย่างชัดเจน ในทางปฏิบัติต้องอาศัย การวางแนวทางของกรมสรรพากรในแต่ละกรณี ซึ่ง กรมสรรพากรก็ได้วางแนวทางในการคำนวณเงินได้จาก การขายหุ้นไว้หลายกรณี แต่ปรากฎว่าในการปฏิบัติตาม แนวทางดังกล่าวกลับก่อให้เกิดปัญหาติดขัดในบางประการ อย่างไรก็ตาม ตามประมวลรัษฎากรเงินได้จากการขายหุ้น บางกรณีได้รับยกเว้นภาษี ได้แก่ การขายหุ้นอันเป็นมรดก หรือได้มาโดยมิได้มุ่งในทางการค้าหรือหากำไร และการ ขายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ซึ่งการยกเว้น ในกรณีหลังถูกโต้แย้งว่า ทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมใน ระบบภาษีอากร และเป็นช่องทางเลี่ยงภาษีอีกด้วย สำหรับภาษีเงินได้นิติบุคคลแบ่งออกเป็นสองกรณีได้แก่ กรณีบริษัทไทยและบริษัทต่างประเทศที่ประกอบกิจการใน ประเทศไทย กับกรณีบริษัทต่างประเทศที่มิได้ประกอบกิจการ ในประเทศไทย ในกรณีแรกผู้มีเงินได้เสียภาษีจากกำไรสุทธิ และเงินได้จากการขายหุ้นถือเป็นรายได้หรือเนื่องจากการ ประกอบกิจการที่ต้องนำมารวมคำนวณหากำไรสุทธิเพื่อเสียภาษี โดยในการคำนวณจะแบ่งแยกการซื้อขายหุ้นที่เป็นทรัพย์สิน หรือสินค้าซึ่งมีวิธีการคำนวณที่ต่างกัน ส่วนในกรณีหลังผู้มี เงินได้เสียภาษีจากเงินได้พึงประเมิน โดยจะถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย ซึ่งเงินได้จาการขายหุ้นเป็นเงินได้พึงประเมิน ประเภทหนึ่งที่ต้องเสียภาษีในกรณีดังกล่าว ในการคำนวณ เงินได้ใช้หลักเกณฑ์เดียวกับที่ใช้ในกรณีของภาษีเงินได้ บุคคลธรรมดา จึงมีปัญหาเกิดขึ้นในลักษณะเดียวกัน ในกรณีที่เป็นเงินได้จากการขายหุ้นที่เกิดจากการ ซื้อขายระหว่างประเทศ การพิจารณาภาระภาษีจะต้องคำนึง ถึงข้อลดหย่อนหรือยกเว้นภาษีตามอนุสัญญาภาษีซ้อนซึ่งตามอนุสัญญา โดยส่วนใหญ่เงินได้จากการขายหุ้นมักจะอยู่ในข้อที่ว่าด้วย ผลได้จากทุน แต่ในบางกรณีก็อาจอยู่ในข้อที่ว่าด้วยกำไร จากธุรกิจ โดยกรณีที่อยู่ในข้อที่ว่าด้วยผลได้จากทุนนั้น มีรูปแบบการตกลงในหลายลักษณะ ซึ่งมีผลทั้งที่ให้สิทธิ จัดเก็บภาษีเป็นของประเทศถิ่นที่อยู่และประเทศแหล่ง เงินได้แต่พอสรุปเป็นแนวทางใหญ่ได้สองแนวทางใหญ่ คือ แนวทางตามร่างอนุสัญญาฉบับ OECD ที่มุ่งให้สิทธิ จัดเก็บภาษีเป็นของประเทศถิ่นที่อยู่ และแนวทางตาม ร่างอนุสัญญาฉบับ UN ที่ขยายสิทธิจัดเก็บเป็นของประเทศ แหล่งเงินได้มากขึ้น ในการจัดเก็บภาษีเงินได้จากเงินได้จากการขายหุ้น ตามประมวลรัษฎากร และภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนดังกล่าว ข้างต้น มีปัญหาที่เกิดขึ้นและควรต้องพิจารณาแนวทางแก้ไข อยู่หลายประการ ได้แก่ 1. ในการคำนวณเงินได้จากการขายหุ้นและ การหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินได้ดังกล่าว กรมสรรพากร ได้วางแนวทางในการคำนวณไว้หลายกรณี เช่น การคำนวณ เป็นรายหุ้น การถือว่ามีเงินได้เฉพาะเมื่อเกิดผลกำไร หรือการห้ามนำผลขาดทุนมาหักออกจากผลกำไร เป็นต้น ซึ่งในบางกรณีทำให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติ และมี ความไม่เหมาะสมกับการจัดเก็บภาษีจากเงินได้ดังกล่าว 2. การยกเว้นภาษีเงินได้จากการขายหุ้นใน ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยทำให้เกิดการโต้แย้งถึง ความไม่เป็นธรรมในระบบภาษีอากรของไทย และยังเป็น ช่องทางให้มีการหลีกเลี่ยงภาษี 3. กรณีบริษัทต่างประเทศที่เข้ามาซื้อขายหุ้นใน ประเทศไทย และมีเงินได้จากการขายหุ้นเกิดขึ้นจะถือว่า การเข้ามากระทำกิจกรรมดังกล่าวเป็นการประกอบกิจการ ในประเทศไทยหรือยัง ซึ่งจะมีผลต่อการจัดเก็บภาษีเงินได้ ในหลักเกณฑ์ที่แตกต่างกัน 4. กรณีเงินได้จากการขายหุ้นของชาวต่างประเทศ ที่อยู่ภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนจะต้องพิจารณาว่าเงินได้ดังกล่าว เข้าลักษณะเป็นผลได้จากทุนหรือกำไรจากธุรกิจ เพื่อให้ทราบ ถึงภาระภาษีที่ถูกต้อง นอกจากนี้การกำหนดรูปแบบของข้อตกลง ที่เกี่ยวกับเงินได้ดังกล่าวในอนุสัญญาภาษีซ้อนที่จะมีขึ้นในอนาคต ควรจะมีแนวทางที่เหมาะสมและเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ