วิทยานิพนธ์นี้ศึกษาการนำผลพลอยได้ทางการเกษตรมาผลิตเป็น อาหารหยาบหมักสำหรับใช้เป็นอาหารโคนม การศึกษาครั้งนี้ประกอบด้วย การทดลอง 3 การทดลอง คือ การทดลองที่ 1 ศึกษาส่วนประกอบทาง โภชนะของผลพลอยได้ทางการเกษตร และกรรมวิธีการผลิตอาหารหยาบ หมักจากผลพลอยได้ทางการเกษตร โดยวางแผนการทดลองแบบ CRD และจัดการทดลองแบบ 8x3 Factorial โดยมีปัจจัย A เป็นสูตรอาหาร (8 สูตร) ซึ่งได้เสริมสารเสริมต่างชนิดกันคือ ยูเรีย กากน้ำตาล และ แลคโตบาซิลัส ปัจจัย B เป็นระยะเวลาการหมัก (2, 3 และ 4 สัปดาห์) พบว่า ส่วนประกอบทางโภชนะของผลพลอยได้ทางการเกษตรมีความแตกต่างกัน ซึ่งกากอ้อยจะมีส่วนประกอบของ CF NDF และ ADF ในเปอร์เซ็นต์ที่สูง กากมันสำปะหลังมีส่วนประกอบของคาร์โบไฮเดรตสูง และกากรำสกัดน้ำมัน และกากเบียร์มีส่วนประกอบของโปรตีนสูง และในการศึกษากรรมวิธี การผลิตอาหารหยาบหมัก พบว่า ในสูตรอาหารหยาบหมักที่ใช้ยูเรียเป็น สารเสริมโดยไม่เสริมกากน้ำตาลที่ระยะเวลาการหมัก 2 สัปดาห์ มีการสูญเสียวัตถุแห้ง โปรตีน และมีระดับความเป็นกรด-ด่างในระดับที่สูง เมื่อนำปริมาณกรดไขมันระเหยได้มาคำนวณคะแนนของ Flieg เพื่อ ตัดสินคุณภาพอาหารหยาบหมัก พบว่า ในสูตรที่เสริมยูเรียและไม่ได้ เสริมกากน้ำตาลที่ระยะเวลาการหมัก 2 สัปดาห์ จะให้คะแนน Flieg ต่ำ ซึ่งจัดอยู่ในเกณฑ์คุณภาพไม่ดี ส่วนในสูตรที่เสริมกากน้ำตาลและ หรือเสริมร่วมกับยูเรีย และไม่ได้เสริมยูเรียจะได้คะแนนของ Flieg สูง ซึ่งเมื่อเทียบคะแนนกับคุณภาพพบว่าอยู่ในเกณฑ์คุณภาพที่ดีถึงดีมาก ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าในการผลิตอาหารหยาบหมักจากผลพลอยได้ทาง การเกษตรควรมีการเสริมกากน้ำตาลเพื่อกระตุ้นกระบวนการหมัก และควรเสริมร่วมกับยูเรียเพื่อลดต้นทุนการผลิต การทดลองที่ 2 ศึกษาระยะเวลาการเก็บรักษาอาหาร หยาบหมัก (6 เดือน) โดยจัดแผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (CRD) พบว่า เปอร์เซ็นต์วัตถุแห้ง ความเป็นกรด-ด่าง และปริมาณกรดบิวทิริค ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ (p>0.05) ส่วนปริมาณกรดแลคติคมีปริมาณลดลงในเดือนที่ 4 แต่ไม่ แตกต่างจากเดือนที่ 5 และ 6 แต่ปริมาณกรดอะซิติคมีค่าเพิ่ม ขึ้นตามระยะเวลาของการเก็บรักษา เมื่อนำสัดส่วนของกรด ไขมันระเหยได้มาคำนวณคะแนนตัดสินคุณภาพอาหารหยาบ หมัก (คะแนน Fileg) พบว่า ในเดือนที่ 1-3 จัดอยู่ใน เกณฑ์คุณภาพที่ดีมาก และในเดือนที่ 4-6 จัดอยู่ในเกณฑ์คุณภาพดี ดังนั้นจึงสามารถสรุปได้ว่า อาหารหยาบหมักจากผลพลอย ได้ทางการเกษตรสามารถเก็บรักษาได้อย่างน้อย 6 เดือน การทดลองที่ 3 การศึกษาเปรียบเทียบผลของการใช้ อาหารหยาบหมักต่อการให้ผลผลิตน้ำนมในโคนมระยะต้นของ การให้นม โดยใช้โคนมลูกผสมโฮสไตส์ฟรีเซียน จำนวน 18 ตัว โดยกลุ่มการทดลองที่ 1 มีโคนม 8 ตัว และกลุ่มการทดลอง ที่ 2 มีโคนม 10 ตัว จัดการทดลองแบบ group comparison โดยจัดเป็น 2 กลุ่ม แบบ stratified random balance group มีปริมาณน้ำนมเฉลี่ย 16.13 (+,ฑ) 4.67 และ 16.24(+,ฑ) 3.23 กิโลกรัมต่อตัวต่อวัน วันคลอดเฉลี่ย 75.25(+,ฑ)20.41 และ 65.40(+,ฑ)28.8 วัน และน้ำหนักตัวก่อนเฉลี่ย 426.88 (+,ฑ)62.30 และ 438.60(+,ฑ)47.80 กิโลกรัม ตามลำดับ ในกลุ่มการทดลองที่ 1 คือ กลุ่มที่โคนมได้รับอาหารหยาบหมัก เป็นอาหารหยาบ และกลุ่มการทดลองที่ 2 คือ กลุ่มที่โคนม ได้รับหญ้าสดเป็นอาหารหยาบ พบว่า การกินได้ของโคนม มีความแตกต่างกันทางสถิติ (p<0.001) ซึ่งโคนมที่ได้รับ อาหารหยาบหมักมีการกินได้ DM CP EE และ NFE สูงกว่า โคนมที่ได้รับหญ้าสดแต่โคนมที่ได้รับหญ้าสดมีการกินได้ CF และ ADF สูงกว่า การย่อยได้ของโปรตีนและไขมันของโคนม ที่ได้รับอาหารหยาบหมักสูงกว่าโคนมที่ได้รับหญ้าสดอย่างมี นัยสำคัญทางสถิติ (p<0.01) และการให้ผลผลิตน้ำนม และการเพิ่มลดน้ำหนักตัว พบว่า ไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ (p>0.05) ดังนั้นจึงสามารถสรุปได้ว่าการใช้อาหารหยาบ หมักจากผลพลอยได้ทางการเกษตรสามารถใช้เลี้ยงโคนม ได้เป็นอย่างดีเมื่อเทียบกับหญ้าสด