การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินโครงการ ขยายโอกาสทางการศึกษาขั้นพื้นฐานในโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี โดยใช้ ตัวแบบ CIPP เป็นกรอบในการศึกษาองค์ประกอบด้านบริบท หรือสภาพแวดล้อมด้านปัจจัยเบื้องต้น ด้านกระบวนการและ ด้านผลผลิตของโครงการว่าอยู่ในระดับใด มีปัญหาอุปสรรค ในการดำเนินงานตามโครงการขยายโอกาสทางการศึกษา ของโรงเรียนที่เปิดสอนมาครบ 3 ปี คือ ปีการศึกษา 2534 และปีการศึกษา 2535 อย่างไร กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ บุคลากรที่เกี่ยวข้องกับโครงการขยายโอกาสทางการศึกษา ขั้นพื้นฐานของจังหวัดอุบลราชธานีและบุคลากรในโรงเรียน ที่ได้จากการสุ่มกลุ่มตัวอย่างอย่างง่าย 21 โรงเรียนคือ ผู้บริหารโรงเรียน ผู้ช่วยผู้บริหาร ครูผู้สอน กรรมการ ศึกษาหรือผู้ปกครอง ศึกษานิเทศก์อำเภอหรือจังหวัดและ หัวหน้าการประถมศึกษาอำเภอหรือกิ่งอำเภอ รวม 289 คน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่าที่ผู้ วิจัยพัฒนาขึ้นมาใช้และนำไปทดสอบความเชื่อมั่นรายข้อและ พิจารณาจากค่าสัมประสิทธิ์ ALPHA ทั้งฉบับได้ 0.95 นอก จากนี้การเก็บรวบรวมข้อมูลยังใช้การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสำรวจผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน การวิเคราะห์ข้อมูล ใช้ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย (x(-)) ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (SD.) และการทดสอบสมมติฐานใช้ค่า t-test และการ วิเคราะห์ความแปรปรวนแบบทางเดียว (One-way analysis of variance) ด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูป SPSS/pc(+) ข้อค้นพบ ในการวิจัยครั้งนี้พบว่าระดับความพร้อมในการดำเนิน การตามโครงการขยายโอกาสทางการศึกษาในภาพรวม ตาม ความคิดเห็นของกลุ่มตัวอย่างมีความเห็นว่า ความพร้อมใน ด้านบริบทหรือสภาวะแวดล้อมอยู่ในระดับมาก ได้แก่ผู้ปก ครองเห็นความสำคัญ มีความต้องการและให้การสนับสนุน การขยายโอกาสทางการศึกษา ความพร้อมด้านปัจจัยเบื้องต้น อยู่ในระดับปานกลาง แต่เมื่อจำแนกเป็นรายข้อและรายกลุ่ม ตัวอย่างพบว่า ปัจจัยเบื้องต้นบางปัจจัยมีความพร้อมและ ความเพียงพออยู่ในระดับน้อย ได้แก่ ความเพียงพอในด้าน บุคลากร ด้านวัสดุครุภัณฑ์ ด้านอาคารเรียนอาคารประกอบ สื่อการเรียนการสอน งบประมาณ ห้องพิเศษหรือห้องปฏิบัติ การต่าง ๆ ในด้านกระบวนการมีความพร้อมอยู่ในระดับปาน กลาง ได้แก่ การจัดทำตารางสอนและแผนการสอน กิจกรรม การเรียนการสอน กิจกรรมเสริมหลักสูตร การวัดและการ ประเมินผล การจัดทำแผนงาน การนิเทศ และด้านผลผลิต ได้แก่ ด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนที่จบชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 3 ปีการศึกษา 2536 และปีการศึกษา 2537 คะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลาง ปัญหาอุปสรรค พบว่าปัญหาลำดับที่ 1 ได้แก่ปัญหา ในการขาดแคลนบุคลากร ปัญหาลำดับที่ 2 ได้แก่ ปัญหา การขาดแคลนอาคารเรียนอาคารประกอบ และปัญหาลำดับ ที่ 3 เป็นปัญหาด้านการขาดแคลนวัสดุอุปกรณ์ห้องปฏิบัติการ ต่าง ๆ ครุภัณฑ์ และสื่อการเรียนการสอน ข้อเสนอแนะ จากการวิจัยพบว่า ผู้ปกครองเห็นความสำคัญเห็น คุณค่า คุณประโยชน์ของการขยายโอกาสทางการศึกษา พร้อม ที่จะให้การสนับสนุนส่งเสริม ให้บุตรหลานได้เข้าเรียนใน โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ดังนั้นโรงเรียน ควร เพิ่มประสิทธิภาพ คุณภาพ ของการจัดการศึกษา ให้เกิดความ เชื่อถือศรัทธา แก่ประชาชนและผู้ปกครองนักเรียน สำหรับ ความพร้อมในด้านปัจจัยเบื้องตันและจากการพิจารณาในราย กลุ่มตัวอย่าง พบว่ามีปัจจัยย่อยบางปัจจัย เช่น บุคลากร วัสดุ อุปกรณ์ งบประมาณ อยู่ในระดับน้อย ดังนั้น รัฐควร สนับสนุนให้โรงเรียนมีความพร้อมและความเพียงพอในปัจจัย ดังกล่าว ความพร้อมในด้านกระบวนการเรียนการสอน การ นิเทศติดตามผล และจากการพิจารณาในรายกลุ่มตัวอย่าง พบว่า การจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร การจัดทำแผนการสอน การสอนซ่อมเสริม การพัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องกับความ ต้องการของท้องถิ่นและการนิเทศ โรงเรียนปฏิบัติอยู่ใน ระดับน้อย ดังนั้น ผู้บริหาร ครูผู้สอน ครูวิชาการ ควรได้ เอาใจใส่และให้ความสำคัญต่อการพัฒนาปรับปรุงกระบวน การบริหาร กระบวนการเรียนการสอน การนิเทศติดตามผล ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น และจากการศึกษาครั้งนี้พบว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนที่จบชั้นมัธยมศึกษา ปีที่ 3 คะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลาง ดังนั้น ผู้มี หน้าที่รับผิดชอบควรมีมาตรการควบคุมมาตรฐานทางวิชาการ ให้เป็นที่มั่นใจของผู้เรียนและประชาช