การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหาแนวทางการจัดการมูลฝอยของเทศบาล และสุขาภิบาลในภาคใต้ โดยได้แบ่งกลุ่มตัวอย่างเป็น 4 กลุ่ม ตามลักาณะการปกครองคือ เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล และสุขาภิบาล เก็บรวบรวมข้อมูลโดยรวบรวมงานวิจัย ที่เกี่ยวข้อง แบบสอบถาม และการสำรวจภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน เมื่อพิจารณาถึงลักษณะของปัญหาการจัดการมูลฝอย กรอบความรับผิดชอบ และความสามารถ ในการจัดการแล้ว สามารถแบ่งกลุ่มตัวอย่างตามลักาณะของปัญหาที่เกิดขึ้นได้เป็น 2 กลุ่ม คือ เทศบาล และสุขาภิบาล กล่าวคือ ลักษณะของปัญหาที่เกิดขึ้นในเทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำบล เป็นไปในทำนองเดียวกัน และแตกต่างจากสุขาภิบาลค่อนข้างชัดเจน ปัญหาการจัดการมูลฝอยในเขตเทศบาล ได้แก่ ปริมาณมูลฝอยในเขตเทศบาลมีปริมาณเพิ่ม มากขึ้นอย่างรวดเร็ว เทศบาลส่วนใหญ่ยังไม่สามารถเก็บรวบรวมมูลฝอยที่เกิดขึ้นได้ทั้งหมด รถเก็บขนมูลฝอยมีประสิทธิภาพในการทำงานต่ำ เนื่องจากเป็นรถที่ใช้งานมานาน เทศบาลส่วนใหญ่ ใช้วิธีการกำจัดมูลฝอยโดยการเทกองกลางแจ้งแล้วเผา โดยเฉพาะเทศบาลตำบลร้อยละ 89 กำจัด มูลฝอยโดยวิธีนี้ ซึ่งเป็นวิธีการที่ไม่ถูกต้อง บุคลากรที่ทำงานด้านการจัดการมูลฝอย ยังขาดความรู้ความชำนาญในด้านการจัดการมูลฝอย ประชาชนส่วนใหญ่ขาดความรู้ความเข้าใจใน เรื่องปัญหาที่เกิดจากมูลฝอย และยังไม่มีความพร้อมที่จะยอมรับการจัดการมูลฝอยของเทศบาล โดยเฉพาะการที่จะต้องมีภาระค่าใช้จ่ายในการเก็บรวบรวมและกำจัดมูลฝอยที่มีค่าใช้จ่าย สูงขึ้น และเทศบาลยังขาดประสิทธิภาพในการจัดเก็บค่าธรรมเนียมในการเก็บขนมูลฝอย ผู้วิจัยได้เสนอแนะแนวทางการจัดการมูลฝอยของเทศบาล ดังนี้ ส่งเสริมและสนับสนุน ให้เทศบาลที่ยังไม่มีการศึกษาเพื่อวางแผนการจัดการมูลฝอย ให้มีการศึกษาวิจัย เพื่อให้ ทราบข้อมูลพื้นฐานที่มีความสำคัญต่อการวางแผนการจัดการมูลฝอย การสนับสนุนด้านงบประมาณ บุคลากร และวิชาการแก่ท้องถิ่น เพื่อให้มีการจัดการมูลฝอยตั้งแต่การเก็บกัก การเก็บขน การขนส่ง และการกำจัดที่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล ศึกษาความเป็นไปได้ในการเปิดโอกาสให้ เอกชนเข้ามามีส่วนรับผิดชอบในการลงทุนก่อสร้างระบบและร่วมดำเนินการในลักษณะของการให้ผล ตอบแทน หรือให้สัมปทานไปดำเนินการแทนที่เทศบาล ควรมีการจัดการฝึกอบรม เพื่อเสริมสร้าง ความรู้ในด้านเทคนิคการเก็บขนมูลฝอยให้กับพนักงาน เพื่อให้พนักงานมีทักษะและความสามารถ เพิ่มขึ้น และเทศบาลควรมีการจัดสรรงบประมาณสนับสนุนการลงทุนและการดำเนินการกำจัดมูลฝอย อย่างต่อเนื่องและเพียงพอ ปัญหาการจัดการมูลฝอยในเขตสุขาภิบาล ได้แก่ การจัดการมูลฝอยขาดการวางแผน ตั้งแต่การเก็บรวบรวมมูลฝอยจนถึงการกำจัดมูลฝอย เจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบในการจัดการ มูลฝอยขาดความรู้และความเข้าใจในเรื่องการจัดการมูลฝอย รายละเอียด เทคนิค ข้อจำกัด ความเป็นไปได้ และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของวิธีการกำจัดมูลฝอยแต่ละวิธี วิธีการกำจัด มูลฝอยที่ใช้ในปัจจุบันนี้ไม่ถูกหลักสุขาภิบาล คือสุขาภิบาลที่ดำเนินการกำจัดมูลฝอยโดย การเทกองกลางแจ้งแล้วเผามีร้อยละ 42 การเผาร้อยละ 34 และการฝังกลบ (ซึ่งยังไม่ใช่วิธี ฝังกลบที่ถูกหลักสุขาภิบาล) ร้อยละ 24 ของสุขาภิบาลทั้งหมด ผู้วิจัยได้เสนอแนะแนวทางการจัดการมูลฝอยของสุขาภิบาล ดังนี้ ควรมีการสำรวจและ ศึกษาถึงสถานการณ์การจัดการมูลฝอย เพื่อให้ทราบสภาวะที่แท้จริงของปัญหาการจัดการมูลฝอย ในปัจจุบัน ควรมีการวางแผนการจัดการมูลฝอย เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการมูลฝอย ทั้งนี้ควรทำให้เป็นระบบและมีความต่อเนื่อง ศึกษาความเป็นไปได้ในการที่จะให้มีการร่วมมือ กันตั้งแต่สองสุขาภิบาลขึ้นไปหรือร่วมกับเทศบาลใกล้เคียงจัดตั้งศูนย์กำจัดมูลฝอยที่สามารถ ใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ระหว่างชุมชนที่อยู่ในพื้นที่เดียวกัน ประชาสัมพันธ์และให้ความรู้ กับประชาชนในเรื่องการจัดการมูลฝอย