วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อสำรวจ รวบรวมและจำแนกประเภทวรรณกรรม ท้องถิ่นประเภทสมุดไทย ของอำเภอเมือง จังหวัดสุพรรณบุรี และเพื่อศึกษาวรรณกรรมจากสมุด ไทยเฉพาะประเภทพระพุทธศาสนา โดยใช้แนวการศึกษาด้านวรรณคดีศึกษาและคติชนวิทยา เนื้อหา ของวิทยานิพนธ์แบ่งออกเป็น 6 บท คือ บทที่ 1 เป็นบทนำ กล่าวถึงความเป็นมาและความสำคัญ ของเรื่องที่วิจัย บทที่ 2 ว่าด้วยเรื่องภูมิหลังเกี่ยวกับแหล่งข้อมูล บทที่ 3 เป็นผลการ สำรวจวรรณกรรมในท้องถิ่น บทที่ 4 กล่าวถึงการจำแนกลักษณะวรรณกรรมประเภทพระพุทธศาสนา บทที่ 5 วิเคราะห์ลักษณะร่วมของวรรณกรรมพระพุทธศาสนา บทที่ 6 สรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะ การศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษาได้ใช้ทั้งข้อมูลเอกสารและข้อมูลสนาม ในการเก็บข้อมูล สนาม ได้ออกสำรวจและรวบรวมวรรณกรรมท้องถิ่นประเภทสมุดไทยจากวัดต่าง ๆ ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดสุพรรณบุรี และสัมภาษณ์วิทยากรในระหว่างเดือนเมษายนถึงเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2539 และเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2540 การเก็บข้อมูลภาคสนามเพื่อสำรวจวรรณกรรมท้องถิ่นจากสมุดไทยของอำเภอเมือง จังหวัดสุพรรณบุรี ในครั้งนี้ แม้จะไม่มีอุปสรรคในการเข้าสู่ท้องที่ เพราะผู้ศึกษาคุ้นเคย กับสภาพของท้องถิ่น แต่มีอุปสรรคอยู่บ้างในการเข้าพบวิทยากรที่ล้วนเป็นพระภิกษุทั้งสิ้น และผู้ศึกษาเป็นผู้หญิง จึงจำเป็นต้องมีผู้นำทางที่คุ้นเคยกับสภาพท้องถิ่นและเป็นผู้ชาย นำทางไป อีกประการหนึ่งคือ วิทยากรมีกิจนิมนต์ไปที่อื่น เมื่อผู้ศึกษาไปขอพบ จึงไม่ได้พบ ตามจุดมุ่งหมาย ทำให้เสียเวลาในการเดินทางหลายครั้ง ผลการสำรวจและรวบรวมสมุดไทย พบว่าสมุดไทยของอำเภอเมือง จังหวัดสุพรรณบุรี ที่สำรวจ พบในวัดต่าง ๆ 21 วัด มีจำนวนทั้งหมด 209 เล่ม จำแนกตามเนื้อหาได้เป็น 7 ประเภท ได้แก่ ประเภทพระพุทธศาสนา ประเภทคำสอน ประเภทประวัติศาสตร์ ประเภทนิทานประโลมโลก ประเภท กฏหมาย ประเภทบทสวดมนต์ และประเภทตำราต่าง ๆ นอกจากนี้ยังมีสมุดไทยที่ผู้เก็บรักษาไม่ อนุญาตให้ดูและไม่อนุญาตให้ศึกษาอีกจำนวนหนึ่งด้วย สมุดไทยที่สำรวจพบดังกล่าวมีทั้งสมุด ไทยขาวและสมุดไทยดำ สภาพของสมุดไทยมีทั้งเล่มที่สมบูรณ์และเล่มที่ชำรุด วรรณกรรมประเภทพระพุทธศาสนาที่นำมาศึกษาครั้งนี้มี 7 เรื่อง รวม 10 เล่มสมุดไทย ผลการศึกษาด้านวรรณคดีศึกษาพบว่าเนื้อหาเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับพุทธประวัติ หลักธรรมคำสอน ทางพระพุทธศาสนา และประวัติบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา ลักษณะคำประพันธ์ เป็นร้อยกรองประเภทกาพย์และกลอน ที่มาของเนื้อหามาจากคัมภีร์พระไตรปิฎก ทั้งที่เป็นชาดก พระสูตรและกถาธรรมบท และจากคัมภีร์นอกพระไตรปิฎก ซึ่งได้แก่ คัมภีร์วิสุทธิมรรค และ มาเลยฺยสูตร ทั้งนี้ การสร้างสรรค์เนื้อหาของวรรณกรรมแต่ละเรื่องนั้นผู้แต่งใช้ศิลปะการ ผูกเรื่องขึ้นมาใหม่เป็นบางตอน มีการเพิ่มเติมเหตุการณ์หรือเรื่องราวซึ่งทำให้ผู้อ่าน ผู้ฟังเกิดความสนุกสนานเพลิดเพลินและสามารถเข้าใจหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนาได้ง่ายขึ้น ด้านการใช้ภาษามีการใช้ถ้อยคำและสำนวน หรือท่วงทำนองการแต่งที่ไม่ยากนัก มีการใช้โวหาร และภาพพจน์ชนิดต่าง ๆ ทั้งนี้เพื่อต้องการสื่อความในเรื่องของหลักธรรมให้ชาวบ้านสามารถ เข้าใจได้ง่าย ส่วนด้านแนวคิดได้สะท้อนให้เห็นแนวคิดเกี่ยวกับหลักธรรมที่สำคัญของ พระพุทธศาสนา เช่น เรื่องไตรลักษณ์ บุญกิริยาวัตถุ 3 กรรม 3 อริยสัจจ์ 4 ประมัตถธรรม 4 ศีล 5 ศีล 8 และเรื่องอภิธรรมปิฎก เป็นต้น ผลการศึกษาด้านคติชนวิทยาพบว่าวรรรกรรมประเภท นี้สะท้อนให้เห็นความเชื่อเรื่องต่าง ๆ และประเพณีพิธีกรรมที่สืบทอดกันมาแต่อดีต ซึ่ง ส่วนใหญ่มักจะเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา อนึ่ง การศึกษาลักษณะร่วมของวรรณกรรมพระพุทธศาสนาดังกล่าว นอกจากจะทำให้เห็น ภาพรวมของวรรณกรรมประเภทนี้ในฐานะที่เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นแล้ว ยังทำให้เห็นถึงภูมิปัญญา ของบรรพชน ซึ่งตั้งใจจะเผยแผ่หลักธรรมคำสอนและเรื่องราวในพระพุทธศาสนาไว้เป็นมรดกแก่อนุชน นอกจากนี้ยังทำให้ตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัยของวรรณกรรมที่บันทึกไว้ในสมุดไทยว่าเป็น สิ่งที่มีคุณค่าทางวัฒนธรรมทางหนังสือและมีคุณค่าในแง่ที่เป็นมรดกทางปัญญาที่สำคัญของชาติ