การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาการใช้ทักษะทางการนิเทศและการปฏิบัติตาม กระบวนการนิเทศงานวิชาการ ของผู้บริหารโรงเรียนประถมศึกษาจำแนกตามขนาดของโรงเรียน และศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างทักษะทางการนิเทศกับกระบวนการนิเทศงานวิชาการของผู้บริหาร โรงเรียนประถมศึกษา โดยใช้เครื่องมือที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น ประกอบด้วยแบบสอบถามวัดทักษะ ทางการนิเทศและกระบวนการนิเทศงานวิชาการ รวบรวมข้อมูลจากครูผู้สอน สังกัดสำนักงานคณะ กรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ เขตการศึกษา 1 ที่เป็นตัวอย่าง จำนวน 387 คน จาก 84 โรงเรียน วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าเฉลี่ยของอันดับ วิเคราะห์ความแปรปรวนของครัสคอล - วอลลิส (Kruskal - Wallis one-way ANOVA of ranks) และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างทักษะกับกระบวนการนิเทศ โดยวิเคราะห์สัมประสิทธิ์ สหสัมพันธ์แบบสเปียร์แมน (Spearman rank correlation coefficient) ด้วยโปรแกรมสำเร็จรูป SPSS ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. ผู้บริหารโรงเรียนในทุกขนาดโรงเรียนมีการใช้ทักษะทางการนิเทศทุกด้าน คือ ความคิดรวบยอด มนุษยสัมพันะ์ และเทคนิควิธี อยู่ในระดับมาก 2. การใช้ทักษะทางการนิเทศของผู้บริหารโรงเรียนที่มีขนาดต่างกัน มีความแตกต่างกัน กล่าวคือ ผู้บริหารโรงเรียนขนาดใหญ่ มีการใช้ทักษะทางการนิเทศน้อยกว่าผู้บริหารโรงเรียน ขนาดอื่น ๆ 3. ผู้บริหารโรงเรียนในทุกขนาดโรงเรียน มีการปฏิบัติตามกระบวนการนิเทศงานวิชาการ ซึ่งได้แก่ การวางแผนการนิเทศ การสร้างความเข้าใจก่อนการนิเทศ การปฏิบัติงานนิเทศ การ สร้างเสริมกำลังใจในการนิเทศ และการประเมินผลการนิเทศ อยู่ในระดับมาก 4. การปฏิบัติตามกระบวนการนิเทศงานวิชาการของผู้บริหารโรงเรียนที่มีขนาดต่างกัน มีความแตกต่างกัน กล่าวคือผู้บริหารโรงเรียนขนาดกลางมีการปฏิบัติมากกว่าผู้บริหาร โรงเรียนขนาดอื่น ๆ และผู้บริหารโรงเรียนขนาดใหญ่มีการปฏิบัติน้อยกว่าผู้บริหารโรงเรียน ขนาดอื่น ๆ 5. ทักษะทางการนิเทศกับกระบวนการนิเทศงานวิชาการของผู้บริหารโรงเรียนมีความสัมพันธ์ กันในทุก ๆ ด้าน และทุกขนาดโรงเรียน