การนิเทศการศึกษาเป็นปัจจัยหลักประการหนึ่ง ในการบริหารงานการศึกษาให้มีคุณภาพ ดังนั้น ผู้บริหารจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะนำหลักการ กระบวนการ และเทคนิคการนิเทศมา ดำเนินงานในโรงเรียนเพื่อที่จะให้งานดำเนินไปอย่างมีระบบ และบรรลุเป้าหมายอย่างมี ประสิทธิภาพ การวิจัยนี้เป็นความพยายามที่จะศึกษาเพื่อตอบคำถามให้ได้สามประการ คือ (1) สภาพการจัดและผลิตภาพของระบบการจัดการนิเทศภายในโรงเรียนเอกชน ทั้งในด้านหลักการ กระบวนการ และเทคนิคการนิเทศของโรงเรียนที่อยู่ในโครงการทดลองการนิเทศภายในกับโรงเรียน นอกโครงการอยู่ในระดับใด (2) ระบบการจัดการนิเทศภมยในของโรงเรียนเอกชนทั้งสามด้านของ โรงเรียนทั้งสองกลุ่ม มีประสิทธิภาพแตกต่างกันหรือไม่ (3) ผลิตภาพของการจัดการนิเทศภายใน ของโรงเรียนเอกชน ทั้งด้านผลที่เกิดขึ้นระหว่างดำเนินการ กับผลที่เกิดขึ้นกับผู้รับการ นิเทศระหว่างโรงเรียนทั้งสองกลุ่ม มีความแตกต่างกันหรือไม่ โดยนำแนวคิดของ สงัด กับวิจิตร และคณะ ผสมผสานกับแนวคิดทางทฤษฎีของนักการศึกษาอื่น ๆ มาประยุกต์เป็นขอบข่ายทางทฤษฎี โดยมีกลุ่มตัวอย่างเป็นโรงเรียนเอกชน 40 โรงเรียนในเขตกรุงเทพมหานคร และในเขต การศึกษา 1 ประกอบด้วยโรงเรียนที่อยู่ในโครงการทดลองการนิเทศภายใน 20 โรงเรียน และ โรงเรียนที่ไม่อยู่ในโครงการ 20 โรงเรียน ผู้ตอบคำถาม คือ ผู้บริหารโรงเรียน และบุคลากร ที่เกี่ยวข้องกับการนิเทศ จำนวน 240 คน ข้อมูลที่ได้รับมานำไปวิเคราะห์ด้วยร้อยละ มัชฌิม เลขคณิต ((-,X)) และ t-test ผลจากการศึกษาพบว่า สภาพการจัดการและผลิตภาพของระบบการจัดการนิเทศภายใโรงเรียน เอกชนในลักษณะรวมอยู่ในระดับปานกลาง ทั้งที่เป็นโรงเรียนในโครงการทดลอง ((-,X)=2.4794) และโรงเรียนนอกโครงการ ((+,x)=2.2750) ขณะที่ระบบย่อยสองในสามประการ คือด้านหลักการ และด้านกระบวนการ อยู่ในระดับสูงทั้งคู่ ((-,X)=2.5289)/(-,X) = 2.508 และ (-,X) = 2.5914/2.5480 ตามลำดับ) แต่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (+,a) = 0.05 โดยที่โรงเรียน ในโครงการทดลองมีค่าสูงกว่าทั้งสองด้าน นอกจากนั้นยังพบอีกว่า ผลิตภาพการจัดการนิเทศ ในด้านผลที่เกิดขึ้นระหว่างดำเนินการของโรงเรียนทั้งสองกลุ่มก็มีความแตกต่างกันด้วย ((+,a)=0.05) โดยโรงเรียนนอกโครงการทดลองกลับมีค่าสูงกว่า ((-,X) = 3.3030 และ (-,X) = 3.3428 ตามลำดับ)