นอกเหนือจากนโยบาย, กลวิธี, ระบบการดำเนินงานพัฒนาและคุณภาพของประชาชนแล้ว ความสำเร็จของการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในงานพัฒนาชนบทยังขึ้นอยู่กับเงื่อนไขทาง เศรษฐกิจ การเมือง สังคมและวัฒนธรรมของชาวบ้านและชุมชนนั้นๆ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาว่า กลุ่มท้องถิ่นดั้งเดิมยังคงมีบทบาทสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงของชุมชนในเชิงพัฒนา ทั้งในส่วนที่เป็นอุปสรรคและข้อสนับสนุนอันจะก่อให้เกิดการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในกิจกรรม ส่วนรวมต่างๆ อย่างไรก็ตามข้อมูลเรื่องบทบาทของกลุ่มท้องถิ่นที่นำเสนอในการศึกษาครั้งนี้ รวบรวมจากการวิจัยภาคสนาม ตั้งแต่เดือนมกราคม-มิถุนายน พ.ศ.2531 ที่บ้านห้วยเม็ง ต.เวียง อ.เชียงของ จ.เชียงราย โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพที่เน้นการพิจารณาปรากฎการณ์ทางสังคม- วัฒนธรรมของชุมชน ด้วยวิธีการเก็บข้อมูล โดยการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์บุคคล สำคัญของหมู่บ้าน แนวคิดหลักของการศึกษาครั้งนี้ คือแนวคิดเรื่องกลุ่มท้องถิ่น และการมีส่วนร่วม ของประชาชนในการพัฒนา โดยศึกษาถึงการจัดระเบียบภายในกลุ่ม กระบวนการกลุ่ม ตลอดจนผลกระทบ ของปรากฎการณ์เหล่านี้ที่มีต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชนบท และนำทฤษฎีความขัดแย้ง ทฤษฎีการแลกเปลี่ยน ทฤษฏีการกระทำระหว่างกัน หลักการมนุษยนิเวศ ทฤษฎีโครงสร้างและหน้าที่ ตลอดจนนำแนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชนบทของ Cohen and Uphoff (1977) มาใช้อธิบายผลกระทบของกลุ่มท้องถิ่นที่มีต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาชนบท ผลการศึกษาพบว่า ชาวไทลื้อบ้านห้วยเม็ง อพยพจากเมืองอูเหนือ ในสิบสองปันนา (ปัจจุบัน อยู่ในเขตแดนประเทศลาว) เข้ามาตั้งถิ่นฐานในเขตไทยตั้งแต่ปี พ.ศ.2430 ในรัชสมัยของพระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และด้วยกระบวนการผสมผสาน และการกลืนกลายทางวัฒนธรรม ทำให้ชาวไทยลื้อบ้านห้วยเม็งพยายามปรับวัฒนธรรมของตนหลายด้านเพื่อให้สอดคล้องกับเงื่อนไขทาง นิเวศน์วิทยา และเงื่อนไขทางสังคมและการเมืองที่ดำรงอยู่ โดยที่ยังคงสามารถรักษาเอกลักษณ์ ทางชาติพันธุ์ของตนไว้ได้ในระดับหนึ่ง ชาวบ้านห้วยเม็งมีการอยู่รวมกันเป็นชุมชนที่มีการรวมกลุ่ม ประกอบกิจกรรมในหมู่ญาติมิตรและเพื่อนบ้านในลักษณะกลุ่มท้องถิ่นหลายกลุ่มอย่างต่อเนื่องมาเป็น เวลานาน กล่าวคือมีกลุ่มบ้านเดิม ที่มาจากกลุ่มเครือญาติ, กลุ่มเสี่ยว ที่เกิดขึ้นจากกลุ่มเพื่อน วัยเดียวกัน, กลุ่มส้ม เป็นกลุ่มอาชีพที่คอยแก้ไขปัญหาการจัดการสวนส้ม, กลุ่มผู้อาวุโส ได้แก่ ผู้รู้ที่ได้รับการยอมรับจากชาวบ้านทั่วไป และกลุ่มการเมือง ได้แก่ กลุ่มสมัครพรรคพวก ภายใต้ระบบอุปถัมภ์ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้าน กลุ่มท้องถิ่นเหล่านี้มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนา ทั้งนี้ เพราะเมื่อมีกิจกรรมการพัฒนาจากภายนอกเข้ามาในหมู่บ้านกลุ่มท้องถิ่นแต่ละกลุ่มจะเข้ามา เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมในกิจกรรมเหล่านั้นด้วย เนื่องจากกลุ่มท้องถิ่นเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่ง ของหมู่บ้านอันเป็นหน่วยบริการชุมชนขั้นพื้นฐานของรัฐบาล และแม้ว่ากลุ่มท้องถิ่นต่างๆ ของบ้านห้วยเม็งจะเกิดการรวมตัวเป็นครั้งคราวตามกิจกรรม ในรอบปี หรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหมู่บ้าน แต่ความคงอยู่ของกลุ่มท้องถิ่นเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า สมาชิกของแต่ละกลุ่มมีความรู้สึกเป็นพวกเดียวกัน และมีปฏิกิริยาโต้ตอบทางสังคมต่อกัน ที่ทำให้การรวมกลุ่มเกิดขึ้นอย่างถาวรในรูปของวัฎฐจักรอย่างต่อเนื่องหลายชั่วอายุคน กิจกรรมต่างๆ ของหมู่บ้านจะถูกจัดการโดยผ่านกลุ่มท้องถิ่นที่มีลักษณะเอื้ออำนวยต่อการมี ส่วนร่วม เช่น ความเป็นเอกภาพ, มีอิสระในการจัดการ, มีอำนาจการตัดสินใจในขั้นพื้นฐาน, ความเสมอภาคให้โอกาสในการเข้าร่วมในฐานะเป็นสมาชิกของหมู่บ้าน และโครงสร้างวัฒนธรรม ที่สนับสนุนการดำรงอยู่ของกลุ่มท้องถิ่น แต่ในทางตรงข้ามกลุ่มท้องถิ่นเองก็มีลักษณะที่เป็น อุปสรรคต่อการมีส่วนร่วมในการพัฒนาด้วยเช่นกัน ได้แก่ ภาวะการขัดแย้งแข่งขันในเรื่อง ผลประโยชน์ระหว่างกลุ่ม ที่ก่อให้เกิดกลุ่มอภิสิทธิ์ และความไม่เสมอภาคต่อคนในชุมชน นอกจากนี้ กลุ่มท้องถิ่นยังขาดอำนาจต่อรองกับหน่วยงานภายนอก และถูกลดความสำคัญลงด้วย การเข้ามาแทนที่ของกลุ่มจัดตั้งของทางการจากภายนอกชุมชน อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาพบว่า กลุ่มท้องถิ่นบ้านห้วยเม็งมีบทบาทอย่างสำคัญ ทั้งใน ลักษณะที่สนับสนุนและเป็นอุปสรรคต่อการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน ให้เข้ามามีส่วนร่วมในงาน พัฒนาของทางการ ดังนั้นแนวทางการพัฒนาจึงจำเป็นต้องศึกษาทำความเข้าใจพฤติกรรมการมี ส่วนร่วมของชาวบ้านภายใต้ภาวะแวดล้อมทั้งทางกายภาพและสังคมที่ขึ้นอยู่กับระบบวัฒนธรรม ของชุมชนหมู่บ้านด้วย