วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มุ่งศึกษาถึง ปัญหาประวัติศาสตร์ไทยสมัยใหม่ เรื่อง กบฎวังหลวง กับปรีดี พนมยงค์ โดยใช้ข้อมูลเอกสารจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ศาลอาญา หนังสือพิมพ์ รายวัน-รายสัปดาห์ร่วมสมัย หนังสือทั่วไป และวารสาร โดยวิเคราะห์สภาพการณ์ทางการเมือง ได้แก่ ความขัดแย้งระหว่างทหารเรือกับทหารบก และความขัดแย้งระหว่างจอมพล ป.พิบูลสงคราม กับนายปรีดี พนมยงค์ ซึ่งเป็นผลทำให้เกิดเหตุการณ์กบฎวังหลวง เมื่อวันที่ 26-27 กุมภาพันธ์ 2492 โดยมี นายปรีดี พนมยงค์ เป็นหัวหน้า แล้วจึงวิเคราะห์ผลกระทบทางด้านการเมืองที่มีต่อ กลุ่มต่างๆ ซึ่งได้แยกรายละเอียดดังนี้ บทที่ 1 บทนำ กล่าวถึงความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา ที่นำไปสู่วัตถุประสงค์ของ การศึกษา ขอบเขตของการวิจัย วิธีดำเนินการวิจัย และประโยชน์ที่คาดว่าจะได้จากการวิจัย บทที่ 2 สภาพการณ์ทางการเมืองก่อนเกิดเหตุการณ์กบฎ โดยวิเคราะห์ให้เห็นถึงความ ขัดแย้งระหว่างทหารเรือกับทหารบกและความขัดแย้งระหว่างจอมพล ป.พิบูลสงคราม กับนาย ปรีดี พนมยงค์ บทที่ 3 การดำเนินการกบฎ บรรยายถึงการเตรียมการกบฎ ปฏิกิริยาของฝ่ายรัฐบาลก่อนเกิด การกบฎ การปฏิบัติการยึดอำนาจ และความเสียหายที่เกิดจากการกบฎ บทที่ 4 ผลกระทบทางด้านการเมืองภายหลังเหตุการณ์กบฎ วิเคราะห์ถึงผลกระทบที่มีต่อกลุ่ม นักการเมืองฝ่ายพลเรือน กลุ่มทหารเรือ และกลุ่มคณะรัฐประหาร บทที่ 5 บทสรุป ภาคผนวก เป็นการรวบรวมเอกสารที่มีความสำคัญต่อการศึกษาค้นคว้าเรื่องกบฏวังหลวง พ.ศ.2492 จากการศึกษาพบว่า เหตุการณ์กบฎวังหลวง เมื่อวันที่ 26-27 กุมภาพันธ์ 2492 นั้น เป็น ผลิตผลของความขัดแย้งทางการเมืองที่ดำรงอยู่ก่อนหน้าเหตุการณ์เป็นเวลานาน ความขัดแย้งของ กลุ่มการเมืองนั้นได้แก่ ความขัดแย้งระหว่างทหารเรือกับทหารบก และความขัดแย้งระหว่างจอมพล ป.พิบูลสงคราม กับนายปรีดี พนมยงค์ ความขัดแย้งของกลุ่มการเมืองดังกล่าว ได้ปรากฎให้เห็นในรูปของการต่อสู้ทางการเมืองที่ ชัดเจน ภายหลังจากที่สงครามโลกครั้งที่ 2 ยุติลง โดยกลุ่มพลเรือนซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก ทหารเรือได้พยายามลดบทบาททางการเมืองของจอมพล ป.พิบูลสงคราม และทหารบกลงไป ซึ่ง ส่งผลทำให้เกิดการรัฐประหาร เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน พ.ศ.2492 และนำมาซึ่งการกวาดล้าง นักการเมืองฝ่ายพลเรือนกลุ่มของนายปรีดี พนมยงค์ ในเวลาต่อมา ความขัดแย้งและการต่อสู้ทางการเมืองที่กล่าวมาข้างต้น เป็นเงื่อนไขทางการเมืองสำคัญ ที่ทำให้เกิด กบฏวังหลวง กล่าวคือ นายปรีดี พนมยงค์ ได้เตรียมการที่จะกลับสู่ประเทศไทย โดยดำเนินการติดต่อทั้งฝ่ายทหารบก และทหารเรือ ตลอดจนเสรีไทย การติดต่อกับทหารบกนั้น เป็นความพยายามของนายปรีดี พนมยงค์ ที่จะต่อสู้ทางการเมืองโดยสันติวิธี แต่ถูกปฏิเสธ จึง ทำให้นายปรีดี พนมยงค์ ตกลงใจที่จะใช้กำลังเข้ายึดอำนาจ แต่อย่างไรก็ตามในกลุ่มทหารเรือ ก็มีผู้ที่ไม่พึงพอใจนายปรีดี พนมยงค์ อยู่จำนวนหนึ่ง แม้นว่า จะมีนายทหารเรือชั้นผู้ใหญ่คือ พลเรือตรีทหาร ขำหิรัญ ผู้บัญชาการมณฑลทหารเรือที่ 2 และรักษาการผู้บังคับการกองพลนาวิกโยธิน สนับสนุนอยู่ก็ตาม ส่วนนายปรีดี พนมยงค์ นั้นกลับเชื่อมั่นว่า ตนเองได้รับการสนับสนุนจากทหารเรือ อย่างเต็มที่ จากจุดนี้เอง จึงนำมาสู่ความพ่ายแพ้ของกลุ่มนายปรีดี พนมยงค์ ในที่สุด และขณะเดียว กับที่นายปรีดี พนมยงค์ กำลังเตรียมการอยู่นั้น จอมพล ป.พิบูลสงคราม ก็สามารถล่วงรู้และ เตรียมการรับสถานการณ์อยู่แล้ว เหตุการณ์กบฎวังหลวง ได้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ และยุติลงในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2492 แต่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งหมด สามารถวิเคราะห์ได้ว่า ทหารเรือนั้น ไม่ได้หนุนช่วยนายปรีดี พนมยงค์ อย่างเต็มกำลัง หากแต่การต่อสู้ที่รุนแรงบริเวณแนวรบรวมประสงค์ในช่วงก่อนเหตุการณ์ จะยุติลงนั้น เป็นเพราะการปลุกเร้าที่เน้นอยู่ที่ความขัดแย้งดั้งเดิม ระหว่างทหารเรือกับทหารบก และในที่สุดก็สามารถเจรจายุติการต่อสู้ระหว่างทหารเรือกับทหารบก หลังจากที่นายปรีดี พนมยงค์ ยอมแพ้ โดยหลบหนีไปก่อนหน้านี้แล้ว และได้หมดบทบาททางการเมืองนับตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา จากที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ ชี้ให้เห็นว่า ความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างสองคู่ความขัดแย้ง นั่นเอง ทำให้เกิดเหตุการณ์กบฎวังหลวงขึ้นมา มิใช่เพียงความขัดแย้งระหว่างจอมพล ป. พิบูล สงคราม กับนายปรีดี พนมยงค์ ดังที่เคยเข้าใจกัน