การวิจัยครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านรวมทั้งวัฒนธรรม ประเพณีและสภาพแวดล้อมของเมืองสระบุรีที่ปรากฎในจิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถของวัดสี่แห่ง ได้แก่ วัดจันทบุรี วัดสมุหประดิษฐาราม อำเภอเสาไห้ วัดหนองยาวสูง และวัดหนองโนเหนือ อำเภอเมืองสระบุรี ด้วยการศึกษาจากภาพถ่ายแล้วนำไปเปรียบเทียบกับหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ที่ได้จากพระราชพงศาวดาร พระราชหัตถเลขา บันทึกหรือจดหมายเหตุสมัยรัชกาลที่ 4 และ 5 ตลอดจนการสัมภาษณ์บุคคลที่เกี่ยวข้อง เช่น เจ้าอาวาสวัดและท่านผู้สูงอายุ เป็นต้น โดยแบ่ง เนื้อหาออกเป็น 5 บทตามลำดับดังนี้ บทนำ ประวัติของเมืองสระบุรี ลักษณะการดำเนินชีวิต ของชาวบ้านในอดีตที่เกี่ยวข้องหรือพาดพิงถึงชาวเมืองสระบุรี สภาพชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้าน ที่ปรากฎในจิตรกรรมฝาผนัง การสรุปผลการศึกษาและข้อเสนอแนะ ซึ่งผลของการวิจัยสรุปได้ว่า ชาวบ้านคือชาวเมืองสระบุรีในสมัยนั้นส่วนใหญ่เป็นคนไทยพื้นบ้าน นอกนั้นเป็นชนกลุ่มน้อย ได้แก่ คนไทยเชื้อสายไทยยวนซึ่งถูกกวาดต้อนมาจากเชียงแสนเมื่อประมาณปลายสมัยกรุงธนบุรีถึงสมัย รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์และปัจจุบันชาวไทยยวนในจังหวัดสระบุรียังคงรักษาวัฒนธรรม ของตนเองไว้บ้างโดยเฉพาะภาษาพูดและประเพณีบางอย่าง เช่น พิธีแห่บ้องไฟ การนับถือผีบรรพบุรุษ เป็นต้น เชื้อสายลาวซึ่งถูกกวาดต้อนมาจากเวียงจันทน์และหัวเมืองต่างๆ ตามฝั่งแม่น้ำโขงฟาก ตะวันออกเมื่อคราวศึกเจ้าอนุวงศ์ในสมัยรัชกาลที่ 3 ชาวจีนและกะเหรี่ยง อย่างไรก็ตามทั้งหมด ก็อาศัยอยู่รวมกันฉันเครือญาติ เป็นสังคมขนาดเล็กแบบหมู่บ้านประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก พระสงฆ์เป็นบุคคลที่ได้รับการเคารพนับถือมากในสังคม วัดในหมู่บ้านจึงกลายเป็นศูนย์รวมแห่ง ความสามัคคี เป็นที่พบปะของชุมชน เป็นแหล่งความรู้ตลอดจนแหล่งให้ความบันเทิงในคราวเทศกาล งานบุญต่างๆ จะเห็นว่าชีวิตของชาวบ้านสมัยก่อนไม่แก่งแย่งกันเหมือนสมัยนี้ เนื่องจากทุกอย่าง ขึ้นอยู่กับธรรมชาติและทรัพยากรที่ใช้อุปโภคและบริโภคนั้นก็อุดมสมบูรณ์มาก จึงทำให้การดำเนิน ชีวิตประจำวันดูเรียบง่ายและมีความสุข