ปัจจุบันการแลกเปลี่ยนข้อมูลด้วยสื่ออิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Data Interchange หรือ EDI) เข้ามามีบทบาท ในการทำธุรกิจมากขึ้น และการให้บริการ EDI ถือเป็นการให้บริการโทรคมนาคมประเภทหนึ่ง ทำให้เกิดปัญหาว่าจะ ใช้กฎหมายใดในการกำกับดูแลการให้การบริการดังกล่าว เนื่องจากประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายโทรคมนาคมที่กำหนดสิทธิ หน้าที่ ระหว่างผู้ให้บริการด้วยกันเอง หรือระหว่างผู้ให้บริการกับผู้ใช้บริการที่เหมาะสมและเป็นธรรม คงมีแต่ พ.ร.บ. โทรเลขและโทรศัพท์ พ.ศ. 2477 ที่ใช้บังคับกิจการโทรคมนาคมในปัจจุบัน ซึ่งไม่สามารถใช้บังคับกับการให้บริการ EDI ได้ เพราะกฎหมายดังกล่าวเป็นกฎหมายที่ล้าหลังไม่ทันกับเทคโนโลยีในปัจจุบัน ดังเห็นได้จากการที่คณะกรรมการ กฤษฎีกาได้วินิจฉัยให้ความเห็นทางกฎหมายตอบข้อซักถามของไปรษณีย์โทรเลขในปี พ.ศ. 2524 ว่า การให้บริการ โทรคมนาคม อันนอกเหนือจากจากการบริการโทรเลขและโทรศัพท์ อันได้แก่ โทรพิมพ์ เทเล็กซ์ โทรภาพ โทรสาร ข้อมูล ที่นำมาใช้กับระบบคอมพิวเตอร์อยู่ในความหมายของเครื่องโทรเลขและโทรศัพท์ ตามความหมายของคำว่า "เครื่องโทรเลข หรือเครื่องโทรศัพท์" ตาม พ.ร.บ.โทรเลขและโทรศัพท์ พ.ศ. 2477 มาตรา 4 (1) จึงมีผลต่อการให้บริการ EDI ในปัจจุบันต้องอยู่ภายใต้อำนาจสิทธิขาดของรัฐแต่เพียงผู้เดียวที่จะให้บริการได้ตาม มาตรา 5 (1) แต่ในทางปฏิบัติที่เกิดขึ้นจริง รัฐกลับปล่อยให้มีการบริการ EDI กันอย่างอิสระไม่มีการควบคุมกำกับดูแล ประกอบกับทิศทางด้านเศรษฐกิจมีแนวโน้มมุ่งไปสู่แนวทางการค้าเสรี ด้วยเหตุนี้หากมีการเปิดเสรีเมื่อใดจะมีองค์กร ภาคเอกชนต่างๆ เข้ามาดำเนินธุรกิจการให้บริการ EDI มากขึ้น จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีกฎหมายที่ชัดเจน ในการกำกับดูแลการให้บริการ EDI แต่เนื่องจากการให้บริการ EDI เป็นการให้บริการโทรคมนาคมประเภทหนึ่ง แต่ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายโทรคมนาคมใช้บังคับ และ พ.ร.บ. โทรเลขและโทรศัพท์ พ.ศ. 2477 ไม่ได้มีการกำหนด สิทธิ หน้าที่ ของผู้ให้บริการและผู้ใช้บริการเอาไว้ อีกทั้งยังอยู่ภายใต้การผูกขาดของรัฐอีกด้วย และถึงแม้ว่า ขณะนี้ได้มีร่าง พ.ร.บ.ประกอบกิจการโทรคมนาคมขึ้นมาแล้วก็ตาม แต่ก็ยังไม่มีการกำหนดเกี่ยวกับการกำกับ ดูแลการให้บริการ EDI ในฐานะการให้บริการโทรคมนาคมเพิ่มคุณค่า โดยเฉพาะในเรื่องสำคัญคือองค์กรกำกับดูแล เงื่อนไขของการประกอบธุรกิจ อัตราค่าบริการและมาตรฐานการให้บริการ EDI นอกจากนี้ต้องพิจารณาถึงกฎหมาย ที่เกี่ยวข้องกับการให้บริการ EDI จะสามารถนำมาใช้กับการให้บริการ EDI ได้แค่ไหนเพียงใด จากสภาพปัญหาดังกล่าวข้างต้น จึงควรกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการกำกับดูแลการให้บริการ EDI ในเรื่องสำคัญ ดังต่อไปนี้ 1) ให้มีองค์กรกำกับดูแลการให้บริการ EDI เพื่อทำหน้าที่กำหนดหลักเกณฑ์กติกา ระเบียบข้อบังคับเกี่ยวกับการ ประกอบธุรกิจการให้บริการ EDI ซึ่งในร่าง พ.ร.บ.ประกอบกิจการโทรคมนาคม ได้กำหนดให้มีองค์กรกำกับดูแลกิจการ โทรคมนาคม คือ คณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.) ทำหน้าที่กำกับดูแลโทรคมนาคมทุกประเภท แต่เป็นการ กำกับดูแลอย่างกว้างไม่เข้าถึงรายละเอียดของกิจการโทรคมนาคมในแต่ละประเภท 2) กำหนดเงื่อนไขของการประกอบธุรกิจการให้บริการ EDI ให้อยู่ในรูปแบบคือ การขอใบอนุญาต เพื่อเป็นหลักประกัน ในการประกอบธุรกิจของผู้ให้บริการ EDI ว่ามีสิทธิให้บริการอย่างถูกต้องตามกฎหมาย 3) กำหนดอัตราค่าบริการ โดยให้มีโครงสร้างตลาดในรูปแบบของการแข่งขันเป็นตัวจักรสำคัญในการกำกับดูแลและ เป็นการเปิดโอกาสให้ผู้ให้บริการได้มีการแข่งขันกันในเชิงราคาได้อย่างเต็มที่ โดยรัฐเพียงเป็นผู้กำหนดกรอบเพดาน ราคาขั้นสูงและขั้นต่ำเท่านั้น 4) กำหนดมาตรฐานการให้บริการ EDI กล่าวคือมีการควบคุมคุณภาพของการให้บริการ EDI เพื่อปกป้องผลประโยชน์ ของผู้ใช้บริการ ในส่วนของกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการให้บริการ EDI ได้แก่ (1) กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการแข่งขัน ได้แก่ พ.ร.บ. การแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 และ พ.ร.บ. ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 ซึ่งกฎหมายทั้งสองฉบับยังพอที่จะนำมาใช้ประกอบการพิจารณาตัดสินในธุรกิจ การให้บริการโทรคมนาคมได้ แต่อย่างไรก็ตามในร่าง พ.ร.บ.ประกอบกิจการโทรคมนาคม ได้กำหนดถึงการแข่งขันไว้ด้วยแล้ว ย่อมนำมาใช้กับการให้บริการ EDI ได้ แต่ในบทกำหนดโทษสำหรับผู้กระทำการผูกขาดในมาตรา 67 เป็นบทกำหนดโทษที่ เบาเกินไป ทำให้ผู้กระทำความผิดไม่เข็ดหลาบ ซึ่งการให้บริการ EDI เป็นการให้บริการที่ต้องใช้ความก้าวหน้าทาง เทคโนโลยีสูงทำให้ต้องลงทุนมาก ดังนั้นหากมีการกระทำผิดเกี่ยวกับการแข่งขันทางการค้าเกิดขึ้น จึงสมควรลงโทษ ทั้งทางแพ่งและทางอาญาให้หนัก เพื่อให้คุ้มกับการลงทุนของผู้ให้บริการที่ต้องตกเป็นผู้เสียหาย (2) กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค ได้แก่ พ.ร.บ. คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ยังไม่สามารถนำมาใช้บังคับกับการ ให้บริการโทรคมนาคมได้ โดยเฉพาะเกี่ยวกับสิทธิของผู้ใช้บริการและองค์กรกำกับดูแล แต่อย่างไรก็ตามในร่าง พ.ร.บ. ประกอบกิจการโทรคมนาคม ได้กำหนดสิทธิของผู้ใช้บริการไว้ในหมวดที่ 5 สรุปได้ว่าหากผู้บริโภคได้รับความเดือดร้อนเสียหาย ก็สามารถร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติได้ โดยมีคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ เป็นผู้วินิจฉัย ซึ่งอำนาจสิทธิขาดจะขึ้นอยู่กับคณะกรรมการดังกล่าว แต่ถ้าหากผู้ใช้บริการไม่ได้รับความเป็นธรรม จากการตัดสินชี้ขาดของคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ ผู้ใช้บริการจะร้องเรียนต่อใคร ไม่มีการกำหนดไว้ให้ชัดเจน จึงเป็นเรื่องคลุมเครือสำหรับผู้ใช้บริการ ดังนั้น ในการศึกษาและวิจัยวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนจึงได้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอแนะวิธีการกำกับดูแลการให้บริการ EDI โดยพิจารณาจากกฎหมายที่เกี่ยวข้องดังกล่าวข้างต้นประกอบกับร่าง พ.ร.บ.ประกอบกิจการโทรคมนาคม อันจะเป็น แนวทางในการใช้บังคับเกี่ยวกับการให้บริการ EDI อย่างมีประสิทธิภาพและให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ให้บริการและประชาชน ผู้ใช้บริการอย่างแท้จริง