วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาว่าในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทย ตามแนวทาง รัฐธรรมนูญ พ.ศ.2540 นั้น ตำรวจโดยเฉพาะพนักงานสอบสวนมีบทบาทอย่างไรในการอำนวยความยุติธรรมแก่ ประชาชน ตามเจตนารมย์และหลักของรัฐธรรมนูญที่ได้บัญญัติไว้รวมทั้งกฎหมายและระเบียบข้อบังคับต่างๆ ทั้งนี้ ก็เพื่อให้พนักงานสอบสวนมีความมั่นใจในการปฏิบัติหน้าที่และอำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนได้อย่างถูกต้อง และฝ่ายประชาชนก็จะได้มีความเชื่อมั่นว่าพนักงานสอบสวนจะรักษาสิทธิ เสรีภาพและสามารถอำนวยความ ยุติธรรมให้แก่ตัวเองได้อย่างถูกต้องโดยใช้การวิจัยเอกสาร การสัมภาษณ์และการสังเกตุการทำงานของ พนักงานสอบสวนตามสถานีตำรวจนครบาลต่าง ๆ จากการวิจัยพบว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 นั้น ถือได้ว่าเป็นรัฐธรรมนูญฉบับ ประชาชน เพราะมาจากการเรียกร้องของประชาชนและการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญก็มาจาก สสร. ซึ่งเป็นบุคคล ที่มาจากประชาชนหลากหลายอาชีพ ดังนั้น ในการจัดทำรัฐธรรมนูญจึงเอาประชาชนเป็นตัวตั้ง นั้นคือ รัฐธรรมนูญฉบับนี้ยึดถือสิทธิเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ของประชาชนเป็นเป้าหมายหลัก ดังนั้น รัฐธรรมนูญฉบับนี้จึงได้มีข้อบัญญัติเกี่ยวกับการใช้อำนาจรัฐนั้นให้ต้องมีการควบคุมถ่วงดุลการใช้ อำนาจของเจ้าหน้าที่ของรัฐนอกจากนั้นยังเน้นความโปร่งใสและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐทุกระดับ จากการวิจัยพบว่า พนักงานสอบสวนเป็นผู้ใช้อำนาจรัฐในการอำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนและเป็น กระบวนการยุติธรรมเบื้องต้นที่มีความสำคัญมากที่สุด มีบทบาทในการอำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชน ชัดเจนตามที่รัฐธรรมนูญได้บัญญัติไว้นั้นคือ เมื่อรัฐธรรมนูญฉบับนี้มีเจตนารมย์ในการมุ่งคุ้มครองสิทธิ เสรีภาพ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์แล้ว บทบาทของพนักงานสอบสวนในการอำนวยความยุติธรรมในเรื่อง ต่างๆ จึงมีการตรวจสอบ และถ่วงดุลอำนาจมากขึ้น โดย ศาล อัยการเข้ามามีบทบาทในการถ่วงดุลอำนาจ การสอบสวนมากยิ่งขึ้น และประชาชนเองก็สามารถเข้ามามีบทบาทในการตรวจสอบการสอบสวนมากยิ่งขึ้น ซึ่งตามแนวทางของรัฐธรรมนูญดังกล่าว จะนำมาซึ่งความโปร่งใสในการทำงานของพนักงานสอบสวน ผู้วิจัยพบว่า หลังจากรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 มีผลบังคับใช้แล้วปรากฏว่า บทบาทของพนักงานสอบสวน ในการอำนวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชน สร้างความพึงพอใจและความเชื่อมั่นในการสอบสวนแก่ประชาชนในระดับ หนึ่งเท่านั้น ทั้งนี้เนื่องจากพนักงานสอบสวนขาดความรู้ ความเข้าใจในเรื่องของหลักการและเจตนารมย์ ของรัฐธรรมนูญอย่างแท้จริง ดังนั้นในการปฏิบัติงานสอบสวนจึงยังคงใช้รูปแบบเดิมๆ ที่เคยเป็นแนวปฏิบัติ กันมาจากอดีต เพื่อให้สามารถปิดสำนวนคดีได้เท่านั้น โดยไม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องของสิทธิ เสรีภาพและ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์มากนัก