การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาทำความเข้าใจเงื่อนไขโครงสร้างทางสังคมของชุมชน ที่ก่อให้เกิดคุณธรรมของความเป็นพลเมือง และศึกษาคุณลักษณะของคุณธรรมของความเป็น พลเมืองที่ถูกสร้างขึ้น ภายใต้บริบททางสังคม/ชุมชนไทยที่ดีงามดังกล่าว ซึ่งในการวิจัยครั้งนี้ ใช้วิธีการศึกษาแบบปรากฏการณ์นิยม ที่เจาะจงเลือกพื้นที่ที่มีลักษณะความเป็นโรงเรียนที่ เน้นกระบวนการเรียนรู้ที่เป็นวิถีชีวิต มีโครงสร้างการจัดการเรียนการสอนแบบไม่เป็นทางการ และมีความเป็นชุมชนซ้อนกันอยู่ โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์ระดับลึกและการสังเกตอย่างมีส่วน ร่วมเป็นหลักในการเก็บรวบรวมข้อมูล จากผู้ให้ข้อมูลหลักทั้งสิ้น 28 ราย โครงสร้างทางสังคมที่เรียกกันว่า ชุมชนที่ดีงามนั้นมีลักษณะเป็นแบบแนวราบมากกว่า แนวดิ่ง มีอุดมการณ์ของความเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ที่ตั้งอยู่บนหลักการของความเป็น ประชาธิปไตย ซึ่งคำนึงถึงสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคเป็นสำคัญ มีความเป็นกัลยาณมิตร เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ถ้อยทีถ้อยอาศัย ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน มีการติดต่อสื่อสารหรือสมาคมกันใน รูปแบบของการสื่อสารทางตรงที่ต่างฝ่ายต่างเห็นหน้าเห็นตากัน ไว้วางใจและเชื่อถือซึ่งกัน และกัน ตลอดจนมีข้อผูกมัดหรือพันธะที่ให้ความสำคัญกับเรื่องส่วนรวมมากกว่าเรื่องส่วนตน สิ่งเหล่านี้จัดเป็นทุนทางสังคมที่นำมาซึ่งการเกิดรูปแบบหรือลักษณะความสัมพันธ์ระหว่าง สมาชิกในชุมชนในแบบที่เท่าเทียมกันเป็นหลัก ในลักษณะที่ต่างฝ่ายต่างพึ่งพาช่วยเหลือ ซึ่งกันและกันในการดำรงชีวิต ไม่มีใครมีอำนาจการสั่งการใดๆ มากกว่ากันและกัน ถึงแม้ จะมีการใช้อำนาจต่อกัน ก็จะไม่ใช้โดยตรง แต่จะใช้ผ่านสถาบันหรือกลไกที่ทุกคนเห็นพ้อง ยินยอม พร้อมกันนี้ก็มีการติดต่อสื่อสารกับภายนอกเพื่อลดระยะห่างทางสังคมระหว่างกัน โดยเงื่อนไขเหล่านี้จะปรากฏอยู่ในสังคม ก่อให้เกิดคุณลักษณะของคุณธรรมของความเป็น พลเมืองได้หลายมิติ ได้แก่ การมีวินัยในตนซึ่งเป็นการปฏิบัติตนถูกต้องตามบรรทัดฐานของ ชุมชน/สังคม เพราะสำนึกหรือควบคุมตนเองจากภายในได้ นำมาซึ่งการเกิดความรู้สึกที่เห็น ถึงความสำคัญหรือประโยชน์ของส่วนรวมมากกว่าส่วนตน ที่เรียกว่าการมีสำนึกสาธารณะ ที่ส่งผลให้สมาชิกเกิดความรู้สึกเห็นคุณค่าของส่วนรวม เกิดเป็นความร่วมมือหรือการมีส่วน ร่วมในการทำกิจกรรมต่างๆ ของชุมชน เมื่อเกิดเหตุการณ์ที่บุคคลหนึ่งหรือกลุ่มหนึ่งกระทำการ ที่ไม่คำนึงถึงส่วนรวม ก็กล้าที่จะต่อต้านหรือคัดค้านการกระทำต่างๆ เหล่านั้น แม้ว่าการ ต่อต้านหรือคัดค้านนั้นจะส่งผลกระทบต่อประโยชน์ส่วนตน ของตน คุณลักษณะที่ว่านี้ก็คือ การมีความกล้าหาญทางจริยธรรมนั่นเอง และในท้ายที่สุดก็นำมาซึ่งความรู้สึกผูกพันและ ยึดมั่นในหลักการเกี่ยวกับสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาค ที่จัดเป็นอุดมการณ์ของความ เป็นประชาธิปไตยที่สามารถนำพาให้ชุมชน/สังคม พัฒนาไปได้ภายใต้ระบอบการปกครองแบบ ประชาธิปไตย การสร้างคุณธรรมของความเป็นพลเมืองไทย จึงสร้างขึ้นได้ในชุมชนหรือโรงเรียน ที่มีลักษณะโครงสร้างทางสังคมที่ไม่เป็นโครงสร้างแบบระบบราชการที่มีการรวมศูนย์อำนาจและ การสั่งการ