มุ่งที่จะพิจารณาและตรวจสอบบทบาทของกลุ่มทุนต่างชาติที่เข้ามาลงทุนในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกสต์ของประเทศไทยในแง่ของการพัฒนาความรู้ความสามารถทางเทคโนโลยีแก่วิศวกรชาวไทย โดยมีวัตถุประสงค์การศึกษาเพื่อประเมินระดับขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรชาวไทย ซึ่งปฏิบัติงานอยู่ในบรรษัทข้ามชาติเหล่านั้น พร้อมกับการพิจารณาถึงปัจจัยต่าง ๆ ที่มีอิทธิพลต่อการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรไทย อันได้แก่ รูปแบบการลงทุน, รูปแบบการถ่ายทอดเทคโนโลยี, การบริหารและการพัฒนาวิศวกรไทยของบรรษัทข้ามชาติ ตลอดทั้งสภาพแวดล้อมภายนอกที่มีผลต่อการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรชาวไทย เพื่อเป็นข้อมูลสำหรับการนำเสนอแนวทางและมาตรการต่าง ๆ ที่จะทำให้บรรษัทข้ามชาติ ซึ่งเข้ามาลงทุนในประเทศไทยได้มีการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีแก่วิศวกรชาวไทยอย่างแท้จริงรวมทั้งทางบรรษัทข้ามชาติเองสามารถนำเอาผลการศึกษาและข้อเสนอแนะไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่องค์การได้ด้วย การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเบื้องต้นเพื่อนำร่องไปสู่การศึกษาที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นต่อไป โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยเอกสาร ซึ่งศึกษารวบรวมข้อมูล แนวความคิดและผลการศึกษาวิจัย จากเอกสารต่าง ๆ ที่ได้เคยมีผู้ทำการศึกษาค้นคว้าในประเด็นที่เกี่ยวข้องมาแล้ว และการศึกษาภาคสนามด้วยวิธีการสัมภาษณ์ ทั้งที่เป็นการสัมภาษณ์โดยใช้แบบสัมภาษณ์และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกจากผู้ที่ได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนของบรรษัทข้ามชาติที่ลงทุนในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกสต์จำนวน 15 บริษัทที่มีศักยภาพและมีโอกาสที่จะเจริญเติบโตยิ่งขึ้นในอนาคต สำหรับกรอบที่ใช้ในการศึกษาเป็นกรอบการศึกษาเกี่ยวกับกระบวนการถ่ายทอดเทคโนโลยีจากต่างประเทศ ซึ่งมีตัวแสดงสำคัญที่เกี่ยวข้อง 3 ฝ่ายได้แก่ ผู้ถ่ายทอดเทคโนโลยี คือ บรรษัทข้ามชาติ, ผู้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยี คือวิศวกรไทยกับผู้ร่วมทุนฝ่ายไทยและสภาพแวดล้อมในการถ่ายทอดเทคโนโลยี คือ นโยบาย แผนงานโครงการ หรือมาตรการของหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ผลการศึกษาปรากฎสาระสำคัญตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ดังต่อไปนี้ 1. ผละการประเมินระดับขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรไทย ที่ปฏิบัติงานอยู่ภายในบรรษัทข้ามชาติ พบว่าวิศวกรไทยมีขีดความสามารถในการดำเนินการทางเทคโนโลยี หรือความสามารถในการควบคุมการผลิตอยู่ในระดับสูง แต่สำหรับขีดความสามารถในด้านอื่น ๆ เช่น การแสวงหา, การดัดแปลง,การออกแบบ และการทำนวตกรรมทางเทคโนโลยียังอยู่ในระดับที่ต่ำลดหลั่นลงไปตามลำดับ 2. สาเหตุสำคัญของปรากฎการณ์เช่นนี้ เนื่องมาจากบทบาทของตัวแสดง 3 ฝ่าย คือ 2.1 กลยุทธการดำเนินธุรกิจระหว่างประเทศของบรรษัทข้ามชาติ เป็นปัจจัยสำคัญที่กำหนดระดับขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรไทย เนื่องจากการดำเนินกลยุทธการแบ่งงานกันทำระหว่างประเทศ โดยการจัดแบ่งงานไปตามระดับความสามารถทางเทคโนโลยีของแต่ละประเทศ กล่าวคือ บรรษัทข้ามชาติจะโยกย้ายฐานการประกอบชิ้นส่วนซึ่งต้องใช้แรงงานฝีมือจำนวนมากมายังประเทศไทย เนื่องจากประเทศไทยมีแรงงานราคาถูกที่มีทักษะฝีมือ และการได้รับสิทธิประโยชน์อย่างมากจากนโยบายการส่งเสริมการลงทุนของรัฐบาล ในขณะเดียวกันบรรษัทข้ามชาติจะลงทุนในอุตสาหกรรมที่เน้นเทคโนโลยีในกลุ่มประเทศอุตสาหกรรมใหม่ และยังคงดำเนินกิจกรรมการผลิตที่ต้องใช้ความรู้ความสามารถทางเทคโนโลยีชั้นสูงในบริษัทแม่ นอกจากนี้ เทคโนโลยีที่ใช้ในบริษัทเหล่านี้ล้วนแต่นำเข้ามาจากต่างประเทศ, การฝึกอบรมและพัฒนาวิศวกรไทยยังมีปริมาณไม่มากและใช้เวลาการฝึกอบรมเพียงระยะสั้น ๆ สำหรับลักษณะงานของวิศวกรไทยจะมุ่งเน้นไปที่การปฏิบัติงานด้านการควบคุมการผลิตเป็นหลัก รวมทั้งยังมีข้อจำกัดสำหรับโอกาสความก้าวหน้าในอาชีพและความก้าวหน้าในองค์การ กล่าวคือบริษัทส่วนใหญ่ไม่มีการจัดตำแหน่งงานที่ต้องใช้ความรู้ความสามารถเชี่ยวชาญทางเทคโนโลยีเฉพาะด้าน เช่น ตำแหน่งนักวิจัยและตำแหน่งงานด้านการบริหารให้แก่วิศวกรไทย อีกทั้งตำแหน่งงานสำคัญ ๆ ที่ต้องใช้ความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านมักจะถูกครอบครองไว้โดยบุคลากรชาวต่างชาติ 2.2 ผู้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยี ได้แก่ วิศวกรไทยในฐานะผู้รับการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีรายสำคัญ แม้โดยพื้นฐานจะเป็นบุคลากรที่มีศักยภาพทางสติปัญญาและความสามารถในการเรียนรู้ แต่ยังมีปัญหาในด้านคุณภาพบางประการได้แก่ พื้นความรู้ที่ได้รับจากการศึกษาในระดับมหาวิทยาลัยยังล้าหลังไม่ทันกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี, ปัญหาทักษะในการใช้ภาษาต่างประเทศ และค่านิยมทางวิชาชีพที่ไม่เอื้ออำนวนต่อการเรียนรู้จากการปฏิบัติงานทางเทคโนโลยีเฉพาะด้านที่ลึกซึ้งอย่างต่อเนื่องระยะยาว รวมทั้งผู้ประกอบการชาวไทยที่ถือหุ้นส่วนอยู่ในกิจการร่วมทุนกับต่างชาติ ส่วนใหญ่มิได้ให้ความสำคัญอย่างจริงจังที่จะพัฒนาเทคโนโลยีของตนเอง 2.3 สภาพแวดล้อมในการพัฒนา แม้ในปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐจะพยายามกำหนดนโยบายและมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยแก่บริษัทต่างชาติซึ่งจะเข้ามาลงทุนในประเทศไทย และก่อให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีจากต่างประเทศ แต่ที่ผ่านมาในอดีต หน่วยงานภาครัฐยังมีบทบาทน้อยมากในด้านการส่งเสริมและสนับสนุนให้บรรษัทข้ามชาติได้พัฒนาความรู้ความสามารถทางเทคโนโลยีแก่บุคลากรชาวไทยอย่างจริงจัง รวมทั้งนโยบายในด้านการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ยังขาดการเชื่อมโยงและการประสานความร่วมมือในทางปฏิบัติกับบรรษัทข้ามชาติ เนื่องจากนโยบาย โครงการและมาตรการดังกล่าว นอกจากจะไม่ได้ชักชวนและไม่ดึงดูดใจบรรษัทข้ามชาติแล้ว ยังไม่เปิดโอกาสให้บรรษัทข้ามชาติได้เข้าร่วมปฏิบัติอีกด้วย สำหรับทางด้านสมาคมธุรกิจและอุตสาหกรรมภาคเอกชน ยังเป็นเพียงกลุ่มผลประโยชน์ที่มีบทบาทในด้านการปกครองผลประโยชน์ทางธุรกิจมากกว่า โดยที่ยังไม่ได้แสดงบทบาทมากนักในด้านการส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของบุคลากรชาวไทย 3. ดังนั้น แนวทางและมาตรการต่าง ๆ ที่จะทำให้บรรษัทข้ามชาติที่เข้ามาลงทุนในประเทศไทยได้มีบทบาทในการพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของวิศวกรไทยอย่างแท้จริง จึงอาศัยองค์ประกอบที่สำคัญ 3 ฝ่าย คือ หน่วยงานภาครัฐ, ภาคเอกชน และกลุ่มวิศวกรชาวไทย โดยหน่วยงานภาครัฐจะต้องมีการกำหนดนโยบาย, แผนงาน และมาตรการต่าง ๆ ที่สนับสนุนจูงใจ และเอื้ออำนวยให้บรรษัทข้ามชาติได้มีบทบาทในการร่วมถ่ายทอดเผยแพร่ และพัฒนาความรู้ทางเทคโนโลยีแก่บุคลากรชาวไทยอย่างแท้จริง รวมทั้งควรมีการกำหนดยุทธศาสตร์ในการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และการพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างมีทิศทางที่ชัดเจน สำหรับหน่วยงานภาคเอกชน ได้แก่บรรษัทข้ามชาติจะต้องตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาวิศวกรที่ปฏิบัติงานอยู่ภายในบริษัท ทั้งในแง่ของการฝึกอบรมและพัฒนา, การพัฒนาอาชีพ และการพัฒนาองค์การให้เกิดระบบตลาดแรงงานที่มีคุณภาพภายในบริษัท ส่วนผู้ร่วมทุนชาวไทยควรยกระดับจิตสำนึกที่จะพัฒนาเทคโนโลยีของตนเอง โดยการสนับสนุนและส่งเสริมบุคลากรชาวไทยให้มีการเรียนรู้และดูดซับความรู้ทางเทคโนโลยีที่นำเข้าจากต่างชาติมาทำการประยุกต์ดัดแปลง นอกจากนี้ สมาคมธุรกิจและอุตสาหกรรมภาคเอกชนควรแสดงบทบาทในการร่วมมือกันพัฒนาขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของบุคลากรชาวไทย และสำหรับวิศวกรไทยที่ปฏิบัติงานอยู่ในบรรษัทข้ามชาติต้องมีความกระตือรือร้นที่จะเรียนรู้ และพัฒนาความรู้ความสามารถให้เท่ากันกับความก้าวหน้าและการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี ตลอดทั้งควรพัฒนาจิตสำนึกและค่านิยมทางวิชาชีพให้เกิดวัฒนธรรมการเป็นวิศวกรมืออาชีพ