การวิจัยติดตามประเมินผลการขยายโอกาสทางการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น กรมสามัญศึกษา : ศึกษาเฉพาะกรณีจังหวัดสงขลานี้ มีวัตถุประสงค์จะศึกษาถึงสภาพปัญหาของการเลือกที่เรียน และโอกาสในการที่จะได้รับการคัดเลือกเข้าเรียนของนักเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นในจังหวัดสงขลาพร้อมทั้งติดตามประเมินผลนโยบายการขยายโอกาสทางการศึกษาที่นอกเหนือจากการรับนักเรียนเข้าเรียนตามปกติ 2 โครงการคือ โครงการคัดเลือกนักเรียนเข้าเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โดยการจับฉลาก และโครงการคัดเลือกนักเรียนเข้าเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ตามนโยบาย "โรงเรียนใกล้บ้าน" การศึกษาเพื่อประเมินและติดตามผลจะศึกษาจากโรงเรียนมัธยมศึกษาจำนวน 40 โรงเรียนในจังหวัดสงขลา ว่ามีสมรรถนะด้านต่าง ๆ มากน้อยเพียงไรพอที่จะให้การนำนโยบายการขยายโอกาสทางการศึกษาบรรลุวัตถุประสงค์ โดยทางด้านการจัดองค์การ การบริหารงานบุคคล การบริหารการเงิน ขนาดและสถานที่ตั้งของโรงเรียน ซึ่งจะมีผลต่อการเลือกที่เรียนของนักเรียนด้วย นอกจากนี้ยังศึกษาติดตามนักเรียน 2 กลุ่มตลอด 3 ปีการศึกษา เพื่อประเมินว่ามีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเมื่อเปรียบเทียบกันจะเป็นอย่างไร โดยนักศึกษากลุ่มหนึ่งเป็นผลิตผลที่เกิดจากการคัดเลือกนักเรียนเข้าเรียนในชั้น ม.1 โดยการจับฉลาก อีกกลุ่มหนึ่งสอบคัดเลือกเข้าเรียนได้เองโดยตรง ในการศึกษาวิจัยพบว่า นักเรียนมักเลือกโรงเรียนขนาดใหญ่หรือขนาดใหญ่พิเศษ ในเขตเมืองซึ่งเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาที่มีสมรรถนะด้านต่าง ๆ อยู่ในเกณฑ์ดีมาก ทำให้นโยบายการขยายโอกาสทางการศึกษาไม่กระจายเท่าที่ควร โรงเรียนขนาดเล็กหรือขนาดกลางที่อยู่นอกเขตเมือง แม้สมรรถนะจะอยู่ในเกณฑ์ดีมากก็มีนักเรียนไม่ครบชั้นเรียน ส่วนการติดตามประเมินผลผลสัมฤทธิ์ทางเรียนของนักเรียนกลุ่มที่จับฉลากได้พบว่า ในวิชาสามัญระดับคะแนนเฉลี่ยต่ำกว่ากลุ่มที่สอบคัดเลือกได้โดยตรงทุกภาคเรียนส่วนในวิชาอาชีพไม่แน่นอน แต่ทุกคนผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำตามระเบียบการวัดและประเมินผลทุกคน พบว่าการคัดเลือกนักเรียนเข้าเรียน ม.1 ตามนโยบาย "โรงเรียนใกล้บ้าน" มีโรงเรียนที่ดำเนินการอยู่เพียง 4 โรงเรียน ส่วนโรงเรียนอื่น ๆนักเรียนไม่ครบชั้นเรียนจึงไม่มีความจำเป็นที่จะรับตามนโยบายนี้ ในจังหวัดสงขลากล่าวโดยสรุป การขยายโอกาสทางการศึกษาของโรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น สังกัดกรมสามัญศึกษาได้ผลในระดับหนึ่ง ในปีการศึกษา 2533 รับนักเรียนที่จบชั้น ป.6 ได้ 9,484 คน (61.83 เปอร์เซนต์) ปีการศึกษา2534 รับนักเรียนที่จบชั้น ป.6 ได้ 9,866 คน(68.62 เปอร์เซนต์) และในปีการศึกษา 2535 รับนักเรียนที่จบชั้น ป.6 ได้ 11,069 คน (73.30 เปอร์เซนต์) ซึ่งจะเห็นว่าร้อยละของการรับเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไรก็ตามต้องปรับปรุงนโยบาย ให้สอดคล้องกับความจำเป็นและความต้องการของชุมชน เช่น การพัฒนาโรงเรียนขนาดกลางหรือขนาดเล็กนอกเขตเมือง การเพิ่มร้อยละของจำนวนนักเรียนที่จับฉลากในการคัดเลือกเข้าเรียนให้สูงขึ้น การกำหนดเขตชั้นในตามนโยบาย "โรงเรียนใกล้บ้าน" ให้เหมาะสมยิ่งขึ้น เป็นต้น