โรคฟันผุในเด็กเล็กเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ มีความชุกสูงในกลุ่มเด็ก ก่อนเรียนในจังหวัดลำปางพบสูงสุดเมื่อเทียบกับจังหวัดอื่น ๆ ในภาคเหนือตอนบน การ แก้ไขปัญหาที่ได้ผลอย่างยั่งยืนคือ การพัฒนาโครงการส่งเสริมสุขภาพช่องปากด้วยการ สร้างเสริมพลังชุมชนและให้การศึกษาแก่กลุ่มมารดา ผู้เลี้ยงดูเด็ก วัตถุประสงค์ของ การวิจัย เพื่อศึกษาประสิทธิผลของการประยุกต์การสร้างพลังชุมชนในโครงการส่งเสริม สุขภาพช่องปาก ในกลุ่มเด็กอายุแรกเกิด - 3 ปี โดยนำการเรียนรู้แบบมีส่นร่วมมาเป็น วิธีการดำเนินงาน งานวิจัยเป็นการวิจัยกึ่งทดลอง (pretest - posttest two group design) ใช้เวลาศึกษา 18 เดือน กลุ่มตัวอย่างคือ กลุ่มเด็กแรกเกิด - 3 ปี จำนวน 205 คน แม่และผู้เลี้ยงดูเด็กกลุ่มดังกล่าว พร้อมทั้งกรรมการหมู่บ้าน ผู้นำชุมชน และองค์การบริหารส่วนตำบล จากสองตำบล จำนวน 10 หมู่บ้าน รวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม ความรู้ ทัศนคติ การปฏิบัติ สำหรับกลุ่มแม่ผู้เลี้ยงดูเด็ก แบบตรวจสุขภาพช่องปากเด็ก แบบบันทึกปริมาณคราบจุลินทรีย์ แบบสอบถามการบริโภคอาหาร 24 ชั่วโมง แบบบันทึกการชั่ง ตวง วัด อาหารในศูนย์เด็กเล็ก แบบสอบถามความถี่การบริโภคขนม ของว่างในระยะ 7 วัน นำเสนอผลการศึกษาด้วยข้อมูลเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ โดยใช้สถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน Paired t-test, T-test, Mann-Whitney U Test และ Spearman Rho ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังการทดลอง โครงการส่งเสริมสุขภาพช่องปากเด็กเล็ก โดยการประยุกต์การสร้างเสริมพลังชุมชน สามารถส่งผลให้กลุ่มแม่ ผู้เลี้ยงดูเด็ก เกิดการเปลี่ยนแปลงในการเลือกและควบคุมการบริโภคขนมที่เสี่ยงสูงสุดต่อฟันผุ ทั้ง ปริมาณและความถี่ในการบริโภค มีการควบคุมการบริโภคน้ำตาล (p = 0.001) และบริโภค ผลไม้เพิ่มมากขึ้น (p < 0.001) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ความรู้ ทัศนคติ และการปฏิบัติพบว่า มีความแตกต่างกันภายในกลุ่ม แต่ไม่แตกต่างกัน ระหว่าง กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม ภายหลังดำเนินกิจกรรมสุขศึกษาในแต่ละหมู่บ้าน สำหรับกลุ่ม ทดลองมีองค์การบริหารส่วนตำบล กรรมการหมู่บ้าน ผู้นำท้องถิ่นทั้งชายและหญิงร่วม ดำเนินงานพัฒนาปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการมีสุขภาพช่องปากที่ดีในศูนย์พัฒนา เด็กเล็ก ตลอดทั้งกรรมการศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ดำเนินการควบคุมดูแลคุณภาพอาหารกลางวัน ฝึกเด็กรับประทานผลไม้มากขึ้น พร้อมทั้งมีการสนับสนุนระดมทรัพยากรภายในหมู่บ้าน และเตรียมงบประมาณในองค์การบริหารส่วนตำบล มาสนับสนุนงานศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และ งานบริการทันตสาธารณสุขในสถานีอนามัยตามแผนพัฒนาตำบล 5 ปี เพื่อแก้ไขปัญหาฟันผุ ในเด็กเล็กที่วางไว้ร่วมกันระหว่างคณะกรรมการและสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล ข้อ เสนอแนะควรนำกระบวนการ สร้างเสริมพลังชุมชนไปประยุกต์ใช้ในชุมชนต่อไป เพื่อบูรณาการ โครงการสร้างเสริมสุขภาพเด็กวัยก่อนเรียน จากความร่วมมือระหว่างประชาชน หน่วยงาน ที่เกี่ยวข้อง และสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน