โรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน เป็นโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่เป็นปัญหาของประเทศ ซึ่ง ถ้าไม่ได้ควบคุมรักษาอย่างต่อเนื่อง อาจมีภาวะแทรกซ้อนทำให้พิการหรือเสียชีวิตได้ ดังนั้น การควบคุมป้องกันก่อนที่โรคจะเกิดเป็นสิ่งจำเป็น แนวทางการป้องกันวิธีหนึ่งคือ การตรวจ คัดกรอง เพื่อค้นหาโรคในระยะเริ่มแรกที่ยังไม่มีอาการ เพื่อให้ได้รับการรักษาวินิจฉัย ทันท่วงที การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมเข้ารับ การตรวจคัดกรองโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวานในประชาชนกลุ่มเสี่ยง อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก โดยประยุกต์แนวคิดเครือข่ายทางสังคมและแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพเป็นแนวทาง ในการจัดกิจกรรม กลุ่มตัวอย่างเป็นกลุ่มทดลอง 80 คน กลุ่มเปรียบเทียบ 80 คน โดยกลุ่ม ทดลองจะถูกแบ่งเป็น 16 กลุ่ม ตามลักษณะเครือข่ายทางสังคมที่มีอยู่ตามธรรมชาติและคัดเลือก ตัวแทนเครือข่ายสังคมโดยใช้เทคนิคสังคมมิติ เข้าประชุมแบบมีส่วนร่วมเป็นเวลา 2 วัน เพื่อ ทำหน้าที่เป็นแกนนำถ่ายทอดข้อมูลเรื่องโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน และการตรวจ คัดกรองโรคกับสมาชิกเครือข่ายแบบรายบุคคลและสนทนากลุ่ม ประกอบภาพพลิกและแจกคู่มือ เรื่องโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน โน้มน้าวกระตุ้นเตือนและติดตามเยี่ยมบ้าน ให้สมาชิก เครือข่ายสังคม เข้ารับการตรวจคัดกรองโรคและให้คำแนะนำภายหลังการตรวจคัดกรองโรค โดยใช้ระยะเวลาในการดำเนินกิจกรรมรวมทั้งสิ้น 12 สัปดาห์ ผู้วิจัยเก็บรวบรวมข้อมูล 2 ครั้ง คือก่อนและหลังการทดลอง ในด้านเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณโดยใช้แบบสัมภาษณ์ นำมาวิเคราะห์ ด้วยสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติ Paired t-test และ t-test ผลการศึกษาพบว่าภายหลังการดำเนินกิจกรรม เครือข่ายทางสังคมสามารถส่งผลให้กลุ่ม เสี่ยงมีการรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรงของโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน การรับรู้ประโยชน์และอุปสรรคของการตรวจคัดกรองโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน การ เข้ารับการตรวจคัดกรองเพิ่มขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P-value < 0.001) โดยกลุ่ม ทดลองทั้งหมดได้เข้ารับบริการตรวจคัดกรองทั้งสองโรค และยังสามารถขยายผลไปสู่ผู้ที่เสี่ยง ต่อการเกิดโรคความดันโลหิตสูงและเบาหวานคนอื่นๆ อีก 77 ราย ให้เข้ารับการตรวจคัดกรอง อีกด้วย ดังนั้นจึงควรนำแนวคิดเครือข่ายทางสังคมนี้ไปประยุกต์เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการ เข้ารับการตรวจคัดกรองในกลุ่มเสี่ยงชุมชนอื่นๆ รวมทั้งการตรวจสุขภาพเพื่อป้องกันโรคต่อไป