การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาความคิดความเชื่อและการปฏิบัติตนที่ เกี่ยวข้องกับสุขภาพช่องปากของชาวบ้าน และลักษณะทางสังคมและวัฒนธรรม กระบวนการ ศึกษาใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการ ในกลุ่มตัวอย่างอายุ ต่าง ๆ รวม 21 คน ผู้ให้ข้อมูลพื้นฐานชุมชน 9 คน สัมภาษณ์เจาะลึกและสังเกตอย่างมี ส่วนร่วมในครอบครัว กรณีศึกษา 10 ครอบครัว ผลการศึกษาพบว่าระบบความคิดความเชื่อและการปฏิบัติตนที่เกี่ยวกับสุขภาพ ช่องปากของชาวบ้านมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิต, สังคมวัฒนธรรมและสภาพแวดล้อม การ สังเกตประสบการณ์และการบอกต่อ ๆ กันมาเป็นที่มาของความคิดความเชื่อบางอย่าง ซึ่งมีทั้งที่สอดคล้องและแตกต่างกับแนวคิดทางการแพทย์ เช่น ลักษณะของฟันที่แข็งแรง, แมงกินฟัน, ถอนฟันทำให้ประสาทเสีย เป็นต้น การปฏิบัติดังกล่าวมีทั้งที่คาดหวังผลทาง ด้านสังคมและเป็นไปเพื่อบรรเทาหรือแก้ไขอาการเฉพาะหน้าที่รบกวนชีวิตประจำวัน ทางเลือกในการรักษาเมื่อเกิดปัญหาขึ้นอยู่กับความรุนแรงและประสบการณ์การรักษา เงื่อนไขเฉพาะบุคคล, บริบทแวดล้อมภายในชุมชนและการเปลี่ยนแปลงทางสังคมวัฒนธรรม ในแต่ละยุคสมัยทำให้ค่านิยม, ปัญหาต่อปากและฟันตลอดจนเงื่อนไขการดูแลรักษาเปลี่ยนไป ตัวอย่างเช่น ค่านิยมต่อฟันที่เกี่ยวข้องกับ อายุ เพศ สถานภาพและยุคสมัย, วิธีการ บรรเทาอาการปวดฟัน หรือบทบาทของหมอใส่ฟันพื้นบ้าน การทำความเข้าใจต่อระบบความคิด ความเชื่อและการปฏิบัติตนดังกล่าวช่วยในการหามาตรการทางทันตสาธารณสุขที่เหมาะสม และสอดคล้องกับระบบวิธีคิดและวิถึชีวิตของชาวบ้านเพื่อให้เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม มุ่งสู่ภาวะทันตสุขภาพที่ดีต่อไป