การศึกษาอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาในผู้ป่วยเด็ก ณ สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติ มหาราชินี มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จกาการใช้ยาในผู้ ป่วยเด็ก 2) เพื่อหาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากใช้ยา และ 3) เพื่อเปรียบเทียบ Algorithm ที่ใช้ในการประเมินอาการไม่พึงประสงค์จากใช้ยา ระหว่าง Naranjos Algorithm และ RUCAM algorithm เฉพาะอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดทางระบบ ผิวหนัง 29 รายการ ทำการศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้าอย่างใกล้ชิด ในผู้ป่วยเด็กที่เข้ารับการรักษาตัว อยู่ในโรงพยาบาลในระหว่างเดือนตุลาคม 2541 - พฤษภาคม 2542 ทำการศึกษาในหอผู้ป่วย 5 หน่วย ได้แก่ หอผู้ป่วยเฉพาะโรค (โรคระบบสมองและประสาทส่วนกลาง, โรคหัวใจ, โรคทางระบบเลือดและโรคไต), หอผู้ป่วยโรคทางเดินอาหารและโภชนาการ, หอผู้ป่วยอายุรกรรม ทั่วไปเด็กโต และหอผู้ป่วยอายุรกรรมทั่วไปเด็กเล็ก 2 หน่วย เก็บข้อมูลผู้ป่วยจากแฟ้ม ประวัติผู้ป่วย และจากการสัมภาษณ์แพทย์, พยาบาล รวมถึงผู้ปกครองหรือตัวผู้ป่วยเอง หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม มีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในช่วงเวลาที่เก็บข้อมูลทั้งหมด 2,023 ราย เป็นเพศชาย 1,180 ราย เพศหญิง 843 ราย มีอายุเฉลี่ยที่ 2.206 ปี ผู้ป่วย ส่วนใหญ่อายุน้อยกว่า 1.01 ปี สาเหตุสำคัญของการเข้ารับการรักษาตัวในโรงพยาบาลคือ โรคติดเชื้อ จำนวน 927 ราย (45.82%) พบผู้ป่วยจำนวน 457 ราย เกิดอาการไม่พึงประสงค์ จากการใช้ยา (22.59%) เป็นเพศชาย 278 ราย เพศหญิง 179 ราย พบอาการไม่พึงประสงค์ จากการใช้ยาทั้งหมด 695 รายการ เป็นอาการสาหัสทั้งหมด 187 รายการ ในผู้ป่วย 131 ราย กลุ่มยาที่ก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่พบมากที่สุด 3 อันดับแรก คือ กลุ่มยาที่ใช้ กับระบบสมองและประสาทส่วนกลาง 343 รายการ (49.35%) กลุ่มยาแก้แพ้ 125 รายการ และ กลุ่มยาปฏิชีวนะและยาต้านการติดเชื้อ 81 รายการยาที่เป็นสาเหตุสำคัญคือ ไดอะซีแพมและ ฟีโนบาร์บิทาล โซเดียม อาการไม่พึงประสงค์ที่พบส่วนใหญ่เป็นอาการที่เกิดกับระบบสมอง และประสาทส่วนกลาง 455 รายการ (65.65) อาการที่พบมากที่สุด คือ ง่วงซึมหรือหลับ อาการ ที่เกิดกับระบบทางเดินอาหาร 84 รายการ (12.08%) ที่พบมากคือ คลื่นไส้ อาเจียน และอาการ ที่เกิดระบบผิวหนัง 59 รายการ (8.49%) อาการที่พบมากคือ อาการผื่นแพ้ อาการไม่พึงประสงค ์จากการใช้ยาพบในระดับความรุนแรงน้อย 499 รายการ (71.80% ของอาการไม่พึงประสงค์จาก การใช้ยา) พบอาการไม่พึงประสงค์ที่จัดอยู่ในระดับรุนแรงเพียง 3 รายการ จากอาการไม่พึง ประสงค์ทั้งหมดพบว่าเป็นอาการที่สามารถป้องกันได้ 475 รายการ (68.35%) มีอาการไม่พึง ประสงค์จากการใช้ยา 487 ปัญหา สามารถ สามารถหายเป็นปกติได้เอง การประเมินความสัมพันธ์ ของอาการไม่พึงประสงค์และยาที่ใช้ตามหลักเหตุและผล โดยใช้ Naranjos Algorithm ได้ระดับ "น่าจะใช่" (probable) มากถึง 96.98% มีเพียงร้อยละ 1 ของอาการไม่พึงประสงค์จากการ ใช้ยาเท่านั้นที่ผลการประเมินเท่ากับ "ใช่แน่" (definite) เฉพาะอาการไม่พึงประสงค์ จากการใช้ยาที่เกิดกับะรบบผิวหนังจะนำมาประเมินซ้ำอีกครั้งโดยใช้ RUCAM algorithm พบว่า ผลการประเมินจากการใช้ RUCAM algorithm จะสอดคล้องกับอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ วินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทางโรคผิวหนังมากกว่าผลจากการประเมินที่ใช้ Naranjos algorithm ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา เฉพาะที่มีนัยสำคัญทาง สถิติ ได้แก่ 1) อายุ (P value < 0.01), 2) ระยะเวลาที่พักรักษาตัวในโรงพยาบาล (P value < 0.01) และ 3) จำนวนยาที่ผู้ป่วยได้รับ (P value < 0.01) ไม่พบความสัมพันธ์ อย่างมีนัยสำคัญระหว่างเพศของผู้ป่วยกับการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา สรุปได้ว่าการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาเป็นปัญหาสำคัญที่ต้องเอาใจใส่ เป็นพิเศษที่พบในผู้ป่วยที่พักรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล สามารถตรวจพบได้โดยการติดตาม ผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด ส่วนใหญ่เป็นอาการที่สามารถคาดการณ์ได้จากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ดังนั้นอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาจึงสามารถป้องกันหรือลดอัตราการเกิดได้ ทั้งนี้เป็น หน้าที่ของบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเภสัชกรคลินิก ในการระมัดระวังและเฝ้า ติดตามการใช้ยาในผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด