การศึกษานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเสื่อมสมรรถภาพปอดของประชาชน และศึกษาปริมาณความเข้มข้นของฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนในบรรยากาศทั่วไป (PM-10) ในบริเวณพื้นที่ที่มีกิจกรรมการระเบิดและย่อยหิน คือ ตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ และพื้นที่ที่ไม่มีกิจกรรมการระเบิดและย่อยหิน คือ ตำบลหนองบัว อำเภอบ้านหมอ จังหวัดสระบุรี รวมทั้งศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสื่อมสมรรถภาพปอด ของประชาชนที่อาศัยในบริเวณตำบลหน้าพระลาน การศึกษาครั้งนี้เก็บข้อมูลระหว่าง เดือนสิงหาคม-ธันวาคม 2540 ตัวอย่างประชากรที่ใช้ในการศึกษา คือ ประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป ที่อาศัยอยู่ในชุมชนเป็นระยะเวลา 1 ปีขึ้นไป โดยแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มศึกษา เป็นประชาชนที่อาศัยในตำบลหน้าพระลาน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ และกลุ่ม เปรียบเทียบ เป็นประชาชนที่อาศัยในตำบลหนองบัว อำเภอบ้านหมอ กลุ่มละ 86 คน โดยทำการตรวจวัดปริมาณความเข้มข้นของ PM-10 ในบรรยากาศ โดยใช้ High Volume Air Sampler, ใช้แบบสัมภาษณ์ และทำการตรวจสมรรถภาพปอด โดยใช้เครื่องมือ Spirometer และการถ่ายภาพรังสีทรวงอกโดยการแปลผลเกี่ยวกับสมรรถภาพปอดใช้ผล ถ่ายภาพรังสีทรวงอกเป็นหลักในการจำแนก ผลการศึกษาพบว่า ปริมาณความเข้มข้นของ PM-10 เฉลี่ย 24 ชั่วโมง บริเวณพื้นที่ ตำบลหน้าพระลานและตำบลหนองบัว อยู่ในช่วง 131-406 มคก./ลบ.ม. และ 87-115 มคก./ลบ.ม. ตามลำดับ ขณะที่ค่ามาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศทั่วไป เฉลี่ย 24 ชั่วโมง ตามประกาศของคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติฉบับที่ 10 พ.ศ.2538 กำหนดไว้ เท่ากับ 120 มคก./ลบ.ม. สำหรับประชาชนที่อาศัยในตำบลหน้าพระลานและหนองบัว มีการเสื่อมสมรรถภาพปอดจำนวน 49 คน (ร้อยละ 86) และ 8 คน (ร้อยละ 14) ตามลำดับ ซึ่งเมื่อใช้สถิติไคสแควร์ทดสอบพบว่ามีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ 0.05 ส่วนการวิเคราะห์ความถดถอยด้วยวิธี Logistic Regression พบว่าความ สัมพันธ์ระหว่างปริมาณความเข้มข้นของฝุ่นละอองและสมรรถภาพปอดมีความสัมพันธ์ในทิศทาง เดียวกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (R = 0.39) และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ กับการเสื่อมสมรรถภาพปอดของประชาชนที่อาศัยในตำบลหน้าพระลาน คือ ระยะเวลาที่ สัมผัสฝุ่น และระยะทางระหว่างที่พักอาศัยกับพื้นที่ที่มีกิจกรรมการระเบิดและย่อยหิน โดยระยะเวลาที่สัมผัสฝุ่นมีความสัมพันธ์ในทิศทางเดียวกันกับการเสื่อมสมรรถภาพปอดอย่าง มีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (R = 0.15) และระยะทางระหว่างที่พักอาศัยกับพื้นที่ ที่มีกิจกรรมการระเบิดและย่อยหินมีความสัมพันธ์ในทิศทางตรงกันข้ามกับการเสื่อม สมรรถภาพปอดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (R = 0.21)