โรคอุจจาระร่วงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญปัญหาหนึ่งของประเทศไทย เป็น สาเหตุสำคัญของการป่วยและตายของเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เป็นโรคที่มีอุบัติการณ์สูง โดยถูกจัดให้เป็นโรคที่ต้องเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาเป็นอันดับหนึ่ง โรคอุจจาระร่วง จะยิ่งมีความสำคัญและเป็นอันตรายมากถ้าเป็นในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เพราะนอกจาก จะมีผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของร่างกายเด็ก เนื่องจากร่างกายขาดน้ำ เกลือแร่ และภาวะทุพโภชนาการ ยังมีผลต่อพัฒนาการทางสมองของเด็กด้วย สาเหตุของโรค อุจจาระร่วงในเด็กส่วนหนึ่งเกิดจากพฤติกรรมการเลี้ยงดู ซึ่งส่วนใหญ่เป็นมารดาของเด็ก มีการรับรู้และการปฏิบัติไม่ถูกต้อง และมีสภาพแวดล้อมของชุมชนไม่ถูกหลักอนามัย โดยเฉพาะในชุมชนผู้ใช้แรงงานก่อสร้างในเขตนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ผู้วิจัย ดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเลี้ยงดู บุตรอายุต่ำกว่า 5 ปีของมารดา และการปรับปรุงสภาพแวดล้อมของชุมชน เพื่อป้องกัน โรคอุจจาระร่วงในชุมชนก่อสร้างนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง โดยผู้วิจัยได้นำกรอบแนวคิด ~bPRECEDE~b ของ ~bLawrence W. Green~b มาวิเคราะห์ พฤติกรรมและปัจจัยที่เป็นสาเหตุทางพฤติกรรมการปฏิบัติที่ไม่ถูกต้องของมารดาร่วมกับ ทฤษฎีประสบการณ์การเรียนรู้และการมีส่วนร่วมของชุมชนมาใช้ในการวางแผนจัดกิจกรรม และปรับปรุงสภาพแวดล้อมของชุมชนเพื่อป้องกันโรคอุจจาระร่วง กลุ่มตัวอย่างเป็นมารดาที่มีบุตร อายุต่ำกว่า 5 ปีที่เลี้ยงดูบุตรอยู่กับบ้าน จำนวน 55 คน อาสาสมัครชุมชน 14 คน ผู้นำชุมชน 2 คน ในแคมป์ท่าเรือ เขตนิคม อุตสาหกรรมมาบตาพุด โดยจัดกิจกรรมสุขศึกษาความรู้เรื่องโรคอุจจาระร่วง อภิปราย แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการเลี้ยงดูบุตร การระดมสมอง การประชุมกลุ่ม การสาธิต การฝึกปฏิบัติ และร่วมกันปรับปรุงสภาพแวดล้อมของชุมชน ได้แก่ ส้วม การกำจัดขยะ น้ำใช้และน้ำดื่ม ร่องน้ำชุมชน เพื่อป้องกันโรคอุจจาระร่วง การเก็บรวบรวมข้อมูล โดยการสัมภาษณ์ตามแบบสัมภาษณ์และการสังเกตโดยแบบสังเกต โดยอธิบายผลการศึกษา ด้วยข้อมูลเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ โดยใช้สถิติ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบน มาตรฐาน และ ~bPaired sample t-test~b ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังจัดกิจกรรมสุขศึกษาให้กับมารดาเพื่อป้องกันโรค อุจจาระร่วงในบุตรพบว่า มารดามีการเปลี่ยนแปลงด้านความรู้ ความเชื่อ และมีพฤติกรรม การปฏิบัติเพื่อป้องกันโรคอุจจาระร่วงในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี ได้ถูกต้องอย่างมี นัยสำคัญทางสถิติ ชุมชนร่วมกันปรับปรุงสภาพแวดล้อมและมีความยั่งยืนในการดำเนิน โครงการเพื่อป้องกันโรคอุจจาระร่วง จึงเห็นควรพิจารณานำการปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม ไปใช้เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมป้องกันโรคอุจจาระร่วงในพื้นที่ต่างๆ ต่อไป และประยุกต์ใช้ กับโครงการสุขศึกษาเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันโรคอื่นๆ ต่อไป