การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทั่วไป ด้านประชากร ครัวเรือน และถิ่นที่อยู่อาศัย ของผู้สูงอายุโสด ผู้สูงอายุที่มีคู่สมรส ผู้สูงอายุหม้าย/หย่า/แยก และศึกษา เปรียบเทียบการทำงานเชิงเศรษฐกิจระหว่างผู้สูงอายุที่มี สถานภาพสมรสแตกต่างกัน รวมทั้งศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อ การทำงานเชิงเศรษฐกิจของผู้สูงอายุ โดยใช้ข้อมูลจาก โครงการสำรวจภาวะการทำงานของประเทศไทย (สำรวจ แรงงาน) พ.ศ.2537 รอบที่ 3 นำมาทำการคัดเลือกข้อมูล เฉพาะผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปทั้งหมด ซึ่งเป็นตัวอย่างผู้สูงอายุ ทั่วประเทศ ได้จำนวนตัวอย่างทั้งสิ้น 18,387 ราย ทำการ ประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ย (Mean) ตารางไขว้ (Crosstabulation) และการวิเคราะห์ถดถอยโลจิท (Logistic Regression Analysis) ผลการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่า ในปี พ.ศ.2537 ประเทศไทย มีประชากรสูงอายุอยู่ประมาณ 4 ล้านคนเศษ ประกอบด้วยผู้สูงอายุ ที่มีคู่สมรสมากที่สุด (ร้อยละ 60) รองลงมาคือ ผู้สูงอายุ หม้าย/หย่า/แยก (ร้อยละ 38) และผู้สูงอายุโสด (ร้อยละ 2) โดยผู้สูงอายุในแต่ละสถานภาพสมรส มีลักษณะทางด้านประชากร ครัวเรือน และถิ่นที่อยู่อาศัย ดังนี้ ผู้สูงอายุโสด ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุหญิงโสด มีอายุ อยู่ในช่วง 60-64 ปี จบการศึกษาประถมศึกษา เป็นหัวหน้า ครัวเรือน อยู่ในครัวเรือนที่มีสมาชิก 2-5 คน อาศัยอยู่ใน ชนบทและอยู่ในภาคกลาง (ไม่รวม กทม.) มากที่สุด ผู้สูงอายุที่มีคู่สมรส ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุชาย มีอายุ อยู่ในช่วง 60-64 ปี จบการศึกษาประถมศึกษา เป็นหัวหน้า ครัวเรือน อยู่ในครัวเรือนที่มีสมาชิก 2-5 คน อาศัยอยู่ใน ชนบทและอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมากที่สุด ผู้สูงอายุหม้าย/หย่า/แยก ประกอบด้วยผู้สูงอายุหญิง มากกว่าผู้สูงอายุชาย เกินกว่าครึ่งมีอายุ 70 ปีขึ้นไป จบการ ศึกษาระดับประถมศึกษา เป็นหัวหน้าครัวเรือน อยู่ในครัวเรือน ที่มีสมาชิก 2-5 คน อาศัยอยู่ในเขตชนบท และอยู่ในภาคตะวันออก เฉียงเหนือมากที่สุด การศึกษาเปรียบเทียบการทำงานเชิงเศรษฐกิจระหว่าง ผู้สูงอายุที่มีสถานภาพสมรสต่างกัน พบว่า โดยภาพรวมผู้สูงอายุไทย ทำงานเชิงเศรษฐกิจร้อยละ 36 ผู้สูงอายุที่มีคู่สมรสมีอัตรา การทำงานเชิงเศรษฐกิจสูงกว่าผู้สูงอายุสถานภาพสมรสอื่น ผู้สูงอายุที่ทำงานเชิงเศรษฐกิจทุกสถานภาพสมรสมีลักษณะไม่ แตกต่างกัน ยกเว้น ลักษณะด้านจำนวนสมาชิกในครัวเรือนและ ภาคที่อยู่อาศัย กล่าวคือ ผู้สูงอายุทุกสถานภาพสมรสที่ทำงาน เชิงเศรษฐกิจ ผู้สูงอายุชายทำงานเชิงเศรษฐกิจสูงกว่าผู้สูง อายุหญิง ผู้สูงอายุในกลุ่มอายุ 60-64 ปีทำงานเชิงเศรษฐกิจ สูงที่สุด ผู้สูงอายุที่ทำงานส่วนใหญ่จบการศึกษาประถมศึกษา เป็นหัวหน้าครัวเรือน และอยู่ในเขตชนบท ผู้สูงอายุที่มี คู่สมรสอยู่ในครัวเรือน 2-5 คนและผู้สูงอายุไม่มีคู่สมรส ที่อยู่ตามลำพังคนเดียว ทำงานเชิงเศรษฐกิจสูงที่สุด ผู้สูงอายุ ที่มีคู่สมรสและผู้สูงอายุหม้าย/หย่า/แยกที่อยู่ในภาคตะวันออก เฉียงเหนือทำงานเชิงเศรษฐกิจสูงที่สุด ส่วนผู้สูงอายุโสด ที่อาศัยอยู่ในภาคใต้ทำงานเชิงเศรษฐกิจสูงกว่าการอยู่อาศัย ในภาคอื่น ผู้สูงอายุที่ทำงานเชิงเศรษฐกิจในทุกสถานภาพสมรส ประกอบอาชีพทางด้านการเกษตรมากที่สุด โดยมีสถานภาพการ ทำงานเป็นผู้ที่ทำงานส่วนตัวมากที่สุด สำหรับกลุ่มผู้สูงอายุที่ ไม่ทำงานเชิงเศรษฐกิจทุกสถานภาพสมรส ให้เหตุผลสำคัญ ที่หยุดทำงานเชิงเศรษฐกิจได้แก่ เพราะความชรา การศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการทำงานเชิงเศรษฐกิจ ของผู้สูงอายุ โดยมีปัจจัยที่นำเข้ามาศึกษา 3 กลุ่มปัจจัยคือ ปัจจัยด้านประชากร ครัวเรือน และถิ่นที่อยู่อาศัย พบว่า ปัจจัยทุกตัวมีอิทธิพลต่อการทำงานเชิงเศรษฐกิจของผู้สูงอายุ โดยเฉพาะตัวแปรสถานภาพสมรสมีอิทธิพลทางลบต่อการทำงาน เชิงเศรษฐกิจของผู้สูงอายุ กล่าวคือ ผู้สูงอายุที่มีสถานภาพ สมรสเป็นโสดมีแนวโน้มที่จะทำงานเชิงเศรษฐกิจมากกว่าผู้ สูงอายุสถานภาพสมรสอื่น โดยแบบจำลองการวิเคราะห์ดังกล่าว สามารถอธิบายความผันแปรการทำงานเชิงเศรษฐกิจของผู้สูงอายุ ได้ร้อยละ 75