พันธุ์สัตว์น้ำถือเป็นปัจจัยจำกัดสำคัญปัจจัยหนึ่ง ในการพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำในอดีต การพัฒนา เทคโนโลยีการเพาะพันธุ์สัตว์น้ำจึงเกิดขึ้นและเผยแพร่ ไปสู่เกษตรกรทั่วไป แต่การพัฒนาด้านเทคโนโลยีในการ ผลิตเพียงอย่างเดียวอาจไม่สามารถทำให้ภาคเอกชนที่ ประกอบกิจการฟาร์มเพราะพันธุ์สัตว์น้ำประสบความสำเร็จ อย่างแท้จริง การศึกษาด้านเศรษฐศาสตร์ในกิจการฟาร์ม ผลิตพันธุ์ปลาครั้งนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบถึง สภาพทั่วไปของการผลิตพันธุ์ปลาของฟาร์ม สมการการผลิต พันธุ์ปลา ระดับการใช้ปัจจัยผลิตที่เหมาะสมเชิงเศรษฐกิจ และต้นทุนผลตอบแทนของการผลิตพันธุ์ปลา สำหรับใช้เป็น ข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการวางแผนจัดการทรัพยากร ที่ฟาร์มมีอยู่จำกัด โดยทำการศึกษากิจการฟาร์มผลิตพันธุ์ ปลาเอกชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนของประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดหนองคาย เลย อุดรธานี และสกลนคร ปีการผลิต 2535/2536 จำนวน 54 ฟาร์ม แบ่งฟาร์มเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มฟาร์มขนาดเล็กมีพื้นที่บ่ออนุบาลลูกปลา น้อยกว่า 8 ไร่ และกลุ่มฟาร์มขนาดใหญ่มีพื้นที่บ่อ อนุบาลลูกปลาตั้งแต่ 8 ไร่ขึ้นไป การวิเคราะห์สมการการผลิตพันธุ์ปลา สมการการผลิต พันธุ์ปลาทั้งในรูปสมการคอปป์-ดักกลาส และรูปสมการ ทรานสล็อก การผลิตของฟาร์มอยู่ในระยะผลตอบแทนต่อขนาด การผลิตลดลง สมการการผลิตพันธุ์ปลาในรูปสมการคอปป์- ดักกลาส มีปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับผลผลิต 3 ปัจจัย ได้แก่ อาหาร วัสดุปรับสภาพบ่อ และแรงงาน ที่ระดับ ความเชื่อมั่นร้อยละ 99 มีค่าความยืดหยุ่นของสมการ เป็น 0.7865 สมการการผลิตพันธุ์ปลาในรูปสมการ ทรานสล็อก ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับผลผลิต 3 ปัจจัยได้แก่ อาหาร ฮอร์โมน และแรงงาน ที่ระดับความเชื่อมั่น ร้อยละ 99 มีค่าความยืดหยุ่นของสมการ เป็น 0.6300 โดยในทั้ง 2 รูปสมการ ค่าความยืดหยุ่นของปัจจัยอาหาร มีค่าสูงที่สุด การพิจารณาระดับการใช้ปัจจัยการผลิตที่ เหมาะสมทางเศรษฐกิจของฟาร์มในทั้ง 2 รูปสมการ พบว่า ปัจจัยแรงงานมีการใช้เกินระดับที่เหมาะสม ปัจจัยอาหาร มีการใช้ต่ำกว่าระดับที่เหมาะสม ปัจจัยวัสดุปรับสภาพบ่อ ในรูปสมการรอปป์-ดักกลาส มีการใช้ต่ำกว่าระดับที่เหมาะสม และปัจจัยฮอร์โมนในรูปสมการทรานสล็อก มีการใช้เกิน ระดับที่เหมาะสม การจัดการในระบบการผลิตเพื่อให้เกิดผล ตอบแทนมากขึ้นและเกิดการประหยัดขนาดการผลิต ควรลด การใช้ปัจจัยแรงงานลง การวิเคราะห์ต้นทุนผลตอบแทน พบว่า ต้นทุนในกิจการ ฟาร์มผลิตพันธุ์ปลาต่อไร่ เท่ากับ 23,769.74 บาท มีผล ตอบแทนสุทธิต่อไร่ เท่ากับ 15,435.26 บาท อัตราส่วนค่า ใช้จ่ายรวม เป็น 0.60 โดยฟาร์มขนาดเล็กต้นทุนต่อไร่ เท่ากับ 26,469.16 บาท ผลตอบแทนสุทธิต่อไร่ เท่ากับ 2,553.84 บาท อัตราส่วนค่าใช้จ่ายรวม เท่ากับ 0.91 สำหรับฟาร์มขนาดใหญ่มีต้นทุนต่อไร่ เท่ากับ 22,493.67 บาท ผลตอบแทนสุทธิต่อไร่ เท่ากับ 21,807.33 บาท อัตราส่วน ค่าใช้จ่ายรวม เท่ากับ 0.51 โดยมีต้นทุนการผลิตพันธุ์ปลา เฉลี่ยตัวละ 0.04 บาท