เพลงแขกมอญบางขุนพรหม เถา เป็นเพลงพระนิพนธ์ เพลงแรกในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ซึ่งได้ทรงไว้เป็นทางสำหรับแตรวง ขึ้นก่อนในปลายแผ่นดินรัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2451) ต่อมาได้ ปรับให้เป็นทางสำหรับวงปี่พาทย์ จนถึงได้บันทึกแผ่นเสียงเป็น หลักฐานด้วยวงมโหรีของวังบางขุนพรหมเมื่อปี พ.ศ. 2471 วงการดนตรีไทยถือว่าเป็นเพลงยอดเยี่ยมที่ดีพร้อมทั้งแบบแผน มีสุนทรียะคือความงามที่ไม่จืดจางตลอดเวลา 80 ปีที่ผ่านมา เป็นที่นิยมของประชาชนทุกยุคทุกสมัย ต่อมาได้มีผู้นำเพลง นี้ไปปรับเปลี่ยนหรือแต่งเพลงใหม่ขึ้นเลียนแบบทั้งในรูป ของเพลงไทยแท้ จนถึงเพลงไทยสากล เพลงสังคีตประยุกต์ สังคีตสัมพันธ์ และลูกทุ่งเป็นจำนวนมาก ผู้วิจัยมีความเห็นว่า บริบทของเพลงแขกมอญบางขุนพรหม เถา นี้ ในทุกเรื่องทุกสมัยได้สะท้อนให้เห็นภาพลักษณ์ และ บทบาททางวัฒนธรรมอย่างมากมาย นับตั้งแต่ประวัติศาสตร์ ของไทยที่เกี่ยวข้องกับแขกและมอญ การถ่ายทอดวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีและความเชื่อบทบาทแห่งราชตระกูล และพระประวัติของทูลกระหม่อมผู้ทรงนิพนธ์เพลงนี้ มีความ ผูกพันกับวัฒนธรรมแขกและมอญ มีความสัมพันธ์ในเชิง มานุษยวิทยาการดนตรีมาแล้วตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 และมา มีอิทธิพบลต่อการก่อกำเนิดของเพลงสำเนียงมอญและในสมัย รัชกาลที่ 7 และที่ 8 อีกมากมายหลายเพลง สภาพการเปลี่ยน แปลงทางการเมืองที่บีบบังคับดนตรีไทย หรือสนับสนุนให้มี การประยุกต์ การดัดแปลงดนตรีไทยในสมัยประชาธิปไตย ได้ส่งผลต่อเพลงแขกมอญบางขุนพรหม เถานี้เป็นอันมาก เช่นมีการเปลี่ยนบทร้อง เปลี่ยนทางขับร้องทางบรรเลง เปลี่ยนรูปแบบในบางส่วน แต่ก็ไม่สามารถทำให้เพลงนี้ ถึงแก่การสูญสลายไปแต่อย่างใด ผู้วิจัยจึงได้รวบรวม ข้อมูล โดยการสืบค้นทั้งจากเอกสาร และการสัมภาษณ์ บุคคลที่เกี่ยวข้อง พร้อมกับประสบการณ์ที่เป็นนักดนตรีไทย มาดำเนินการวิเคราะห์เรื่องของเพลงแขกมอญบางขุนพรหม เถา เรียบเรียงขึ้นเป็นวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ วิทยานิพนธ์นี้มีทั้งหมด 7 บท เนื้อหาสาระสำคัญ เกี่ยวกับวัฒนธรรมอันหลากหลาย ที่สัมพันธ์กับทำนองและ พระประวัติขององค์ผู้ทรงนิพนธ์ และความเกี่ยวโยงกับ เรื่องต่าง ๆ ในพระชนม์ชีพ จะปรากฏอยู่ในบทที่ 2 เรื่อง ของความสัมพันธ์ระหว่างเพลงแขกมอญบางขุนพรหม เถา กับสถาบันต่าง ๆ ในประเทศไทย จะอยู่ในบทที่ 3 และ ได้วิเคราะห์ทำนองเพลงไว้ในบทที่ 4 ที่ 5 และที่ 6 ซึ่งเป็นหัวใจของงานวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ วิธีการเขียนรายงานวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้วิจัยได้ เลือกวิธีการบรรยายแบบ Descriptive Analysis เนื่องจากเป็นวิธีที่ถนัดที่สุดและเหมาะสมกับแนวทางการ ดำเนินงานวิจัยซึ่งส่วนมากจะได้ข้อมูลมาจากเอกสารและ คำสัมภาษณ์ ซึ่งได้เขียนบรรยายเป็นเนื้อความต่อเนื่อง ตามผลที่วิเคราะห์ได้เหล่านั้น ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะเพิ่มเติมว่า การวิจัยในรูป แบบดังกล่าวนี้ ยังไม่เป็นที่สิ้นสุดทีเดียว ควรจะได้ศึกษา ต่อไปอีก ในเรื่องของระบบการบรรเลง การประสมวง สำนวนการดำเนินทำนองอันเป็นรายละเอียดในเชิง ดนตรีวิทยาที่น่าจะได้ศึกษาต่อไป