???พระยาประสานดุริยศัพท์?นามเดิมแปลก?ประสานศัพท์ (2403-2467)?ตลอดชีวิต?64?ปีของท่าน?ได้เป็นทั้งนักดนตรี ครูสอนดนตรี?คีตกวีผู้แต่งเพลงไทยและเป็นข้าราชสำนัก มีความรู้ความสามารถสูงส่งในด้านการดนตรี?เป็นที่เคารพ นับถือ?จนได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระยา?นับเป็น "เจ้ากรมพิณพาทย์หลวง"?ที่เป็นพระยาคนแรกของกรุง รัตนโกสินทร์?ซึ่งเป็นเกียรติยศสูงสุดที่นักดนตรีไทยจะพึง ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว?ชีวิตและ งานของท่าน?มีความสำคัญมากในด้านการพัฒนาดนตรีของชาติ และยังไม่มีผู้ใดได้เคยศึกษาในเชิงวิเคราะห์มาก่อนเลย ???วิทยานิพนธ์ฉบับนี้แบ่งออกเป็นสองส่วน?ส่วนแรกเป็น การรวบรวมชีวประวัติ?และผลงานของพระยาประสานดุริยศัพท์ ซึ่งค้นคว้าจากการสัมภาษณ์บุคคลที่เคยเป็นศิษย์และเคย ปฏิบัติงานกับท่านโดยตรงคืออาจารย์มนตรี?ตราโมท?ซึ่งจัด เป็นข้อมูลปฐมภูมิ?โดยรวมกับข้อมูลทุติยภูมิที่ได้จาก คำบอกเล่าของผู้ที่เคยสัมภาษณ์ศิษย์ของพระยา ประสานดุริยศัพท์มาก่อน?ผนวกเข้ากับการศึกษาเอกสาร ย้อนหลังและจากผลงานดนตรีที่ท่านได้บันทึกไว้ในแผ่นเสียง โบราณ?ซึ่งบันทึกในปลายรัชกาลที่?5?กับสมัยรัชกาลที่?6 ผลงานจากการรวบรวมข้อมูลในส่วนที่กล่าวมาแล้ว?นำไปสู่ ส่วนที่สองของวิทยานิพนธ์?ซึ่งเป็นการวิเคราะห์ผลงานเพลง ที่ท่านได้ประพันธ์เอาไว้?รวมทั้งการวิเคราะห์ความเป็น ครูและความเป็นเอกศิลปินของท่านไว้ด้วย ???ในด้านความเป็นครู?ได้นำหลักเกณฑ์ทางคุรุศาสตร์ มาประกอบการวิเคราะห์?พบว่าท่านเป็นครูที่มีคุณสมบัติแห่ง ความเป็นครูที่ดีครบครัน?ได้แก่?ความพร้อมในองค์ความรู้ และสติปัญญา?(Knowledge and Wisdom)?ความพร้อมด้วย ประสบการณ์?(Experiences)?ความสามารถในการสอนและถ่ายทอด (Teaching Competency)?นอกจากนั้นยังเป็นผู้เลิศด้วย คุณธรรม?(Virtue)?มีความรับผิดชอบในหน้าที่? (Responsibility)?รู้จักยอมรับและยกย่อง?(Accept and Give Pride)?ความสำเร็จในการเป็นครูของท่านจะเห็นได้จากความ สามารถของศิษย์?ที่มีอยู่จำนวนมากและเป็นครูที่ดีสืบต่อ มาทุกคน ???ดังนั้นพระยาประสานดุริยศัพท์จึงเป็นทั้งนักดนตรี และครูดนตรีไทยที่ประสบความสำเร็จเป็นปูชนียบุคคลท่าน สำคัญท่านหนึ่งของวงการดนตรีไทย?งานศึกษาชื้นนี้เป็นการ ประกาศเกียรติคุณให้ได้ประจักษ์ในผลงานของปูชนียบุคคลท่าน นี้ที่ได้สร้างเอาไว้เพียงเล็กน้อยเท่านั้น?เพื่อเป็น แรงจูงใจให้มีการศึกษาบุคคลสำคัญทางดนตรีไทยท่านอื่น?ๆ? ต่อไป ???ผลการวิจัยได้บรรยายรายละเอียดถึงชีวิตครอบครัว รายนามเครือญาติ?ศิษย์?พร้อมรายละเอียดเกี่ยวกับที่อยู่ อาศัย?อุปนิสัยในการทำงาน?การเป็นครู?ส่วนผลงานเพลงนั้น พบว่ามีเพลงเอก?ที่ท่านแต่งไว้รวม?36?เพลง?มีเพลงที่แต่ง ไว้สมบูรณ์ทั้งทางร้องและทางบรรเลง?เป็นเพลงอัตรา?3?ชั้น 24?เพลง?กับเพลงที่แต่งแต่ทำนองอย่างเดียวเป็นเพลงสามชั้น 1?เพลง?และเพลง?2?ชั้นอีก?2?เพลง?รวมกับเพลงที่แต่ง ปรับปรุงขึ้นใหม่จากเพลงเก่าอัตรา?3?ชั้น?กับเพลงเถา อย่างละ?1?เพลง?และเพลงเดี่ยวเฉพาะเครื่องดนตรีอีก? 6 เพลง? ???พระยาประสานดุริยศัพท์?เริ่มงานบันทึกแผ่นเสียงใน ปลายรัชกาลที่?5?ก่อนปี?พ.ศ.?2440-2443?ซึ่งเป็นระยะที่ ท่านยังไม่ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์จนถึงเมื่อท่านได้ รับพระราชทานบรรดาศักดิ์แล้ว?แผ่นเสียงเหล่านี้มีทั้ง ที่ท่านเป็นผู้บรรเลงด้วยตนเอง?และเป็นผู้ควบคุมการบรรเลง ทั้งหมดมีจำนวนไม่น้อยกว่า?30?ราย?อาทิ?ตับนางลอย?ตับคนัง บุหลัน?3?ชั้น?เชิดจีน?ทยอยนอก?เป็นต้น?อันเป็นผลงานที่ ท่านทำไว้ระหว่างปี?พ.ศ.?2443-2467?ทั้งหมดเป็นแผ่นเสียง โบราณ?หมุนด้วยความเร็ว?78?รอบต่อนาที?ซึ่งยังสามารถ เปิดฟังเสียงได้ค่อนข้างชัดเจนและนำมาวิเคราะห์ได้ ???ในบรรดาศิษย์ของพระยาประสานดุริยศัพท์?สามารถรวบรวม ได้ทั้งสิ้น?30?คน?เป็นแขนงปี่พาทย์?21?คน?เครื่องสาย? 7?คน?และขับร้อง?3?คน?ทุกคนล้วนเป็นครูและศิลปินดนตรีไทย ที่มีชื่อเสียงได้สืบทอดดนตรีไทยต่อมาอย่างดี?และเป็น ข้าราชการมีบรรดาศักดิ์ถึง?22?คน ???การวิเคราะห์เพลงที่ท่านได้ประพันธ์ไว้?ได้เลือกมา วิเคราะห์อย่างละเอียดในวิทยานิพนธ์?3?เพลงได้แก่? เพลงถอนสมอ?เพลงบรรทมไพร?และเพลงพม่าห้าท่อน?ซึ่งทุกเพลง เป็นเพลงในอัตรา?3?ชั้นและเป็นเพลงที่มีลักษณะอันเป็น เฉพาะของท่าน?แนวการวิเคราะห์มีทั้งแนวคีตลักษณ์?และ สุนทรียศาสตร์?โดยอาศัยทั้งทฤษฎีดนตรีไทย?ทฤษฎีดนตรี ตะวันตกและทฤษฎีแห่งสุนทรียรสทั้ง?9?ประการของดนตรี อินเดีย?มาอธิบาย ???จากแผ่นเสียงผลงานของท่านจำนวน?30?เพลง?แสดงให้ เห็นความสามารถที่โดดเด่นของท่านในด้านการเป็นผู้นำวงใน การบรรเลง?การใช้ฝีมืออันยอดเยี่ยมซึ่งเห็นชัดในด้านทักษะ ความรอบรู้เชี่ยวชาญ?การใช้ทางบรรเลงทั้งทางบรรเลงทั้งทางพื้น และทางเปลี่ยนที่ซับซ้อนงดงาม?ซึ่งยากที่จะบรรเลงตามแบบ ได้?โดยพร้อมด้วยความผสานสมกลมกลืนในความไพเราะ?ตลอดจน แสดงความสามารถในการปรับวงดนตรีที่ดีเลิศ?สมตามที่ท่าน ได้รับพระราชทานราชทินนามว่า?"ประสานดุริยศัพท์"