คุณภาพชีวิตเป็นเป้าหมายหลักของการพัฒนาใน ประชากรทุกกลุ่ม โดยที่คุณภาพชีวิตยังเป็นแนวคิดที่ ซับซ้อน ยังไม่ได้รับการพัฒนาอย่างสมบูรณ์ ทั้งการให้ คำจำกัดความและการวัด โดยเฉพาะคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ อันเป็นกลุ่มที่กำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว การศึกษาวิจัย นี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหมาย องค์ประกอบ และพัฒนาเครื่องมือวัดคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุในชนบท ด้วยการวิจัยเชิงปริมาณร่วมกับการวิจัยเชิงคุณภาพ ในประชากรผู้สูงอายุในชนบทภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดำเนินการวิจัยโดย ขั้นแรก ทำการสนทนากลุ่มในกลุ่ม ผู้สูาอายุ 4 ครั้ง ครั้งละ 6-9 คน เพื่อหาความหมาย และองค์ประกอบคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุขั้นที่สอง สร้าง เครื่องมือวัดคุณภาพชีวิต แล้วนำไปทดสอบครั้งที่ 1 ใน กลุ่มผู้สูงอายุ 80 คน หาความตรงเชิงจำแนก และความ เที่ยง ปรับปรุงแบบวัดคุณภาพชีวิต แล้วนำไปทดสอบครั้งที่ 2 ในกลุ่มผู้สูงอายุ 520 คน เพื่อหาความตรงเชิงจำแนก ความตรงเชิงโครงสร้าง ความตรงตามเกณฑ์ ความเที่ยง และคะแนนมาตรฐาน และศึกษาเฉพาะกรณีในผู้สูงอายุ 6 คน เพื่อยืนยันการค้นพบในเชิงปริมาณ ขั้นสุดท้าย เป็นการทดสอบ ในกลุ่มที่รู้ชัดอยู่แล้วว่ามีคุณภาพชีวิตดีและต่ำ เครื่องมือ วัดคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุที่สร้างขึ้นเป็นแบบสัมภาษณ์ มีลักษณะ เป็นมาตรประมาณค่า ค่าเชิงวัตถุวิสัย 59 ข้อ วัดเชิงจิตวิสัย 21 ข้อรวม 80 ข้อ การทดสอบทั้ง 3 ครั้งวิเคราะห์ข้อมูล ด้วยโปรแกรมสำเร็จรูป SPSS ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1) คุณภาพชีวิตผู้สูงอายุใน ชนบท หมายถึงความเป็นอยู่ที่ดีในระดับบุคคลครอบคลุม องค์ประกอบ 6 ด้านคือ ความสามารถในการปฏิบัติกิจกรรม ประจำวัน สุขภาพกาย สุขภาพจิต สภาพสังคม สภาพเศรษฐกิจ และสภาพแวดล้อม นำคุณลักษณะเหล่านี้ไปกำหนดเนื้อหาในการ สร้างเครื่องมือ 2) พัฒนาเครื่องมือวัดคุณภาพชีวิตชีวิตจากผล การทดสอบ 3 ครั้ง ตรวจสอบความเชื่อถือได้ 5 ประเภท คือ ความตรงเชิงจำแนก พบว่าสามารถแยกความแตกต่างระหว่าง กลุ่มสูงกับกลุ่มต่ำได้ ทั้งในรายข้อและรายองค์ประกอบ การหา ความตรงเชิงโครงสร้าง จากการวิเคราะห์องค์ประกอบพบ คุณลักษณะของคุณภาพชีวิตเชิงวัตถุวิสัยมี 12 องค์ประกอบ อธิบายได้ชัดเจนเพียง 6 องค์ประกอบคือ ความสามารถในการ ปฏิบัติกิจกรรมประจำวัน สุขภาพจิต สภาพเศรษฐกิจ สภาพแวดล้อม สุขภาพกายและสัมพันธภาพกับชุมชน คุณลักษณะของคุณภาพชีวิต เชิงจิตวิสัยอธิบายด้วย 6 องค์ประกอบคือความพึงพอใจในชีวิต ความพึงพอใจในสุขภาพกาย ความพึงพอใจในสภาพเศรษฐกิจ ความพึงพอใจในการปฏิบัติกิจกรรมประจำวัน ความพึงพอใจใน สภาพแวดล้อม และความพึงพอใจในสภาพสังคม สำหรับคุณภาพ ชีวิตในแต่ละด้านนั้นพบว่าทุกด้านมีการรวมตัวกันตามแนวคิด ทฤษฎีพื้นฐาน สำหรับ ความตรงตามเกณฑ์ พบว่าคุณภาพชีวิต ทั้งฉบับ การปฏิบัติกิจกรรมประจำวัน สภาพเศรษฐกิจ สุขภาพจิต สภาพแวดล้อม มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตที่วัดด้วยบันได คุณภาพชีวิตที่ระดับ 0.01 ในการหาความเที่ยง จากการ ทดสอบครั้งที่ 1 ค่าความเที่ยงทั้งฉบับ 0.9023 ค่าความเที่ยง แต่ละองค์ประกอบ 0.5157-0.8112 จากการทดสอบครั้งที่ 2 ค่าความเที่ยงทั้งฉบับ 0.8983 ค่าความเที่ยงแต่ละองค์ประกอบ 0.6679-0.8614 การหาคะแนนมาตรฐาน สร้างเกณฑ์ปกติใน รูปของคะแนนที แบ่งคุณภาพชีวิตออกเป็น 3 ระดับทำการศึกษา เฉพาะกรณีในผู้สูงอายุที่เป็นตัวแทนระดับคุณภาพชีวิตทั้ง 3 ระดับ พบว่า คุณภาพชีวิตประกอบด้วยหลายด้านแต่ละด้านล้วนมีความ สำคัญกับผู้สูงอายุ 3) การวัดคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุภาคตะวันออก เฉียงเหนือ จากแบบวัดคุณภาพชีวิต ที่ผ่านการทดสอบ 3 ครั้ง วัดในกลุ่มผู้สูงอายุ 520 คน พบคุณภาพชีวิต ระดับดีร้อยละ 11.7 ระดับปานกลางร้อยละ 73.5 และระดับต่ำร้อยละ 14.8 จากผลการวิจัยดังกล่าว มีข้อเสนอแนะว่า ควรจะได้นำ เครื่องมือวัดคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุไปทดสอบในกลุ่มที่แตกต่างกัน ออกไป เช่น กลุ่มผู้สูงอายุที่ยากจน กลุ่มผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียว กลุ่มผู้สูงอายุที่เจ็บป่วย ตลอดจนกลุ่มผู้สูงอายุในเขตเมือง จะได้คุณลักษณะคุณภาพชีวิตได้ครอบคลุมยิ่งขึ้นสามารถนำไป พัฒนาให้เป็นเครื่องมือที่เป็นมาตรฐานต่อไป