การวิจัยครั้งนี้ มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาปัจจัยและกระบวนการปฏิบัติงานของสำนักงานการประถมศึกษาอำเภอดีเด่น ศึกษาเฉพาะกรณี สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอเต่างอยจังหวัดสกลนคร เกี่ยวกับปัจจัยและกระบวนการปฏิบัติงาน ปัญหาและการแก้ไขปัญหาด้านปัจจัยและกระบวนการปฏิบัติงานทั้ง 4 งาน คือ งานบริหารทั่วไป งานการเจ้าหน้าที่ งานการเงินและพัสดุ และงานนิเทศการศึกษา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ อดีตหัวหน้าการประถมศึกษาอำเภอ บุคลากรสำนักงานการประถมศึกษาอำเภอ ผู้บริหารโรงเรียน และศึกษานิเทศก์ สำนักงานการประถมศึกษาจังหวัด รวมทั้งสิ้น 22 คน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิจัยคือการศึกษาเอกสาร การศึกษาภาคสนาม ใช้การสัมภาษณ์และการสังเกต การสรุปผลและนำเสนอผลการวิจัยโดยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า ด้านปัจจัยการปฏิบัติงาน สำนักงานการประถมศึกษาอำเภอเต่างอย ตั้งอยู่บริเวณศูนย์กลางของที่ตั้งอำเภอ มีอาคารสำนักงานตั้งเป็นเอกเทศ การคมนาคมสะดวก บุคลากรส่วนใหญ่มีความรู้ความสามารถ ประสบการณ์ และความรับผิดชอบต่อการปฏิบัติงานที่ได้รับมอบหมายเป็นอย่างดี หัวหน้าการประถมศึกษาอำเภอมีลักษณะของความเป็นผู้นำสูงและบริหารงานด้วยระบบคุณธรรม มีการสร้างความสัมพันธ์ที่ดี สร้างทีมงานที่มีคุณภาพ จัดให้มีระบบควบคุมกำกับ ติดตามงาน และได้ริเริ่มให้มีการจัดสวัสดิการที่จำเป็นหลายประเภทสำหรับบุคลากรทำให้บุคลากรมีขวัญกำลังใจในการปฏิบัติงาน มีความผูกพันธ์ต่อองค์การ ก่อให้เกิดความสามัคคีและทีมงานที่มีคุณภาพ ปัญหาสำคัญที่พบได้แก่ บุคลากรมีไม่ครบตามกรอบอัตรากำลังซึ่งได้แก้ไขปัญหาดดยให้ทีมงานทุกคนร่วมมือและช่วยเหลือซึ่งกันและกันปฏิบัติงาน และได้มีการขอยืมตัวครูจากโรงเรียนที่มีอัตรากำลังครูเกินเกณฑ์มาช่วยราชการตามความจำเป็นงบประมาณประจำปีที่ได้รับจัดสรร ได้มีการใช้จ่ายอย่างประหยัดและเกิดประโยชน์สูงสุดมีระบบการควบคุมการเบิกจ่ายอย่างรัดกุม มีการจัดหาเงินนอกงบประมาณจากแหล่งอื่นมาปรับปรุงสำนักงานและจัดสวัสดิการสำหรับบุคลากร วัสดุครุภัณฑ์ ส่วนใหญ่มีอายุการใช้งานนานและมีไม่เพียงพอ ซึ่งได้แก้ไขปัญหาโดยจัดซ่อมบำรุงรักษา และกำหนดมาตรการที่ชัดเจนในการประหยัดวัสดุและใช้ครุภัณฑ์ร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ มีการนำเครื่องไมโครคอมพิวเตอร์มาใช้ในการจัดทำเอกสารและการจัดระบบข้อมูลสารสนเทศในสำนักงาน ด้านกระบวนการปฏิบัติงาน ได้มีการจัดทำแผนปฏิบัติการประจำปี เพื่อให้บุคลากรใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการปฏิบัติงาน มีการจัดโครงสร้างการบริหารองค์การเป็น 4 งานและมีการมอบหมายหน้าที่ความรับผิดชอบให้บุคลากรปฏิบัติงานอย่างชัดเจน โดยเน้นให้บุคลากรปฏิบัติงานเป็นทีม การอำนวยการให้งานของสำนักงานบรรลุผลสำเร็จตามนโยบายและเป้าหมาย หัวหน้าการประถมศึกษาอำเภอได้มีการวินิจฉัยสั่งการโดยยึดความถูกต้องและรวดเร็วสนับสนุนและช่วยแก้ไขปัญหาการปฏิบัติงานของบุคลากรทุกรูปแบบ มีการประสานงานที่ดี ควบคุมกำกับ ติดตามงานอย่างเป็นระบบ และจัดให้มีสวัสดิการที่จำเป็นให้แก่บุคลากร จัดให้มีการรายงานผลการปฏิบัติงานของบุคลากรทุกระดับอย่างชัดเจนและเป็นระบบ ด้านการเงินและพัสดุได้มีการกำหนดแนวปฏิบัติในแต่ละเรื่องอย่างชัดเจนตามที่ระเบียบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกำหนด มีระบบการควบคุม ตรวจสอบอย่างรัดกุม ปัญหาสำคัญที่พบจากการปฏิบัติงาน คือระบบข้อมูลและสารสนเทศไม่เป็นปัจจุบันการนิเทศไม่เป็นไปตามแผน การประสานงานยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร การรายงานผลการปฏิบัติงานยังล่าช้า และการบริหารงบประมาณยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร ซึ่งได้มีการแก้ไขปัญหาโดยการนำเครื่องไมโครคอมพิวเตอร์มาช่วยในการปฏิบัติงาน การปรับแผนการนิเทศให้สามารถปฏิบัติได้ การติดตามงานในที่ประชุม การควบคุม กำกับ ติดตามงานให้เป็นไปตามแผนการนำเครื่องมือสื่อสารมาช่วยในการประสานงานกับโรงเรียนต่าง ๆ และการจัดให้มีการรายงานผลการปฏิบัติงานให้เป็นไปตามนโยบายของสำนักงาน จากผลการวิจัยครั้งนี้ ชี้ให้เห็นว่าสำนักงานการประถมศึกษาอำเภอเต่างอย ได้นำปัจจัยที่มีอยู่มาใช้ในการปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ยังมีปัญหาด้านปัจจัยสนับสนุนการปฏิบัติงานไม่เพียงพอ ดังนั้นจึงควรที่ผู้เกี่ยวข้องได้นำไปปรับปรุงแก้ไขปัญหาดังกล่าวต่อไป