การศึกษาการทำเครื่องปั้นดินเผาที่บ้านหม้อ ตำบลเขวา อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคามมีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาถึงสภาพวิถีชีวิตและสถาบันหมู่บ้าน ตลอดจนความเชื่อที่มีผลต่อการทำเครื่องปั้นดินเผารวมทั้งศึกษาถึงวิธีการทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวบ้านหม้อ และศึกษาถึงองค์ประกอบและปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการทำเครื่องปั้นดินเผาที่บ้านหม้อ ตำบลเขวา อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม โดยได้ใช้วิธีการดำเนินการศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องประกอบกับข้อมูลจากภาคสนามที่ได้จากการตอบแบบสอบถามการสัมภาษณ์ผู้นำชาวบ้านผู้อาวุโสและชาวบ้านผู้มีประสบการณ์ในการทำเครื่องปั้นดินเผา และข้อมูลที่ได้จากการสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม ผลการศึกษาทำให้ทราบได้ว่า เหตุผลสำคัญที่ชาวบ้านหม้อ ตำบลเขวา อำเภอเมืองจังหวัดมหาสารคาม ได้ยึดการทำเครื่องปั้นดินเผาเป็นอาชีพหลัก เพราะมีความคุ้นเคยในการทำเครื่องปั้นดินเผาที่ได้รับการถ่ายทอดสืบต่อมาจากบรรพบุรุษ ซึ่งเป็นชาวโคราช อีกทั้งยอมรับและถือปฏิบัติเป็นปกติวิสัยว่าการทำเครื่องปั้นดินเผาเป็นหน้าที่ของผู้หญิงโดยตรง ส่วนวิธีการทำเครื่องปั้นดินเผาที่ชาวบ้านหม้อนิยมทำกันอย่างแพร่หลายคือ การขึ้นรูปด้วยหินดุประกอบไม้ตีและเผากลางแจ้ง ซึ่งเป็นวิธีการทำเครื่องปั้นดินเผาแบบดั้งเดิมและยังคงได้รับความนิยมสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน วัสดุอุปกรณ์ที่ชาวบ้านหม้อใช้ในการทำเครื่องปั้นดินเผาส่วนใหญ่ทำมาจากวัสดุที่หาได้ง่าย ภายในท้องถิ่น ลักษณะรูปแบบของเครื่องปั้นดินเผาที่บ้านหม้อจำแนกได้ 12 กลุ่มรูปแบบ ซึ่งส่วนใหญ่มีลักษณะ เป็นรูปทรงภาชนะที่เหมาะแก่การนำไปใช้ในชีวิตประจำวันในครัวเรือน และนิยมตกแต่งด้วยการกดประทับให้เป็นลวดลายที่บริเวณบ่าภาชนะโดยมีลวดลายที่แตกต่างกันถึง 28 ลวดลาย อีกทั้งยังพบว่ามีองค์ประกอบและปัจจัยที่สำคัญอยู่สี่ประการ ที่มีอิทธิพลทำให้ชาวบ้านหม้อยังคงนิยมทำเครื่องปั้นดินเผาแบบพื้นบ้านดั้งเดิมคือ การขึ้นรูปคล้ายหินดุประกอบไม้ตี และเผากลางแจ้งสืบต่อมาได้จนถึงปัจจุบัน คือองค์ประกอบที่เป็นปัจจัยทางด้านสภาพภูมิศาสตร์ องค์ประกอบที่เป็นปัจจัยทางด้านกรรมวิธีการผลิต องค์ประกอบที่เป็นปัจจัยทางด้านสังคมและวัฒนธรรมและองค์ประกอบที่เป็นปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจ สำหรับข้อเสนอแนะในการวิจัยครั้งต่อไปคือ 1. ควรมีการศึกษาวิจัยถึงองค์ประกอบและปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการทำเครื่องปั้นดินเผาแบบพื้นบ้านในแหล่งอื่น ๆ ทั้งการศึกษาเชิงเดี่ยว และเชิงเปรียบเทียบ 2. ควรมีการศึกษาวิจัยถึงสภาพความเป็นอยู่และการเปลี่ยนแปลงในการผลิตเครื่องปั้นดินเผาพื้นบ้านที่ยังคงมีอยู่ตามหมู่บ้าน ในเขตชนบทต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อวัฒนธรรมและสังคม 3. ควรมีการศึกษาวิจัยถึงการใช้แรงงาน การใช้เชื้อเพลิงในการทำเครื่องปั้นดินเผาแบบพื้นบ้าน ที่มีผลต่อรายได้ของชาวบ้านตลอดจนหาวิธีการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมไม่ให้ถูกทำลายลง