จุดมุ่งหมาย เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ ของชาวบ้านยางสีสุราชจากการเจียระไนพลอย วิธีการวิจัย โดยศึกษาจากประชากร 4 กลุ่ม กลุ่มแรกได้แก่ผู้ให้ข้อมูลสำคัญในหมู่บ้าน จำนวน10 คน กลุ่มที่ 2 ได้แก่ หัวหน้าครัวเรือนที่มีสมาชิกในครอบครัว ประกอบอาชีพการเจียระไนพลอย 88 คน และสมาชิกภายในครัวเรือน ที่ประกอบอาชีพการเจียระไนพลอย 1 คน และลูกจ้าง 12 คน และกลุ่มที่ 4 ได้แก่ เจ้าของร้านค้าและบริการในหมู่บ้าน 10 คน การเก็บข้อมูลใช้วิธีสังเกต และสัมภาษณ์ ผลการวิจัย 1) บ้านยางสีสุราช ตั้งขึ้นเมื่อประมาณ 150 ปีมาแล้ว ชาวบ้านนับถือพุทธศาสนามีขนบธรรมเนียมประเพณีเหมือนชาวอีสานทั่วไป เศรษฐกิจขึ้นอยู่กับการทำนาเป็นหลัก อาชีพรองที่สำคัญคือ การเจียระไนพลอย ที่ทำรายได้ให้กับชาวบ้านอย่างมาก 2) บ้านยางสีสุราชเป็นแหล่งเจียระไนพลอยครั้งแรก และเป็นแหล่งเจียระไนพลอยที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยไปรับเม็ดพลอยมาจากจังหวัดจันทบุรี เมื่อเจียระไนเสร็จก็จะส่งกลับไปขายที่จังหวัดจันทบุรี 3) การเจียระไนพลอย ทำให้เศรษฐกิจของชาวบ้านเปลี่ยนแปลงดังนี้ จำนวนแรงงานในการผลิตภาคเกษตรลดลง ถึงแม้อาชีพเจียระไนพลอยจะมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจ แต่ชาวบ้านยังยึดอาชีพทำนาเป็นหลัก ครอบครัวที่มีสมาชิกประกอบอาชีพเจียระไนพลอย จะมีรายได้เฉลี่ยต่อปีประมาณ 30,000-35,000 บาท หรือเดือนละ 3,000 บาทเป็นอย่างต่ำทำให้ชาวบ้านสามารถจัดซื้อเครื่องอุปโภค บริโภคในชีวิตประจำวันเพิ่มมากขึ้น รูปแบบของบ้านพักที่อยู่อาศัยของชาวบ้าน ได้เปลี่ยนแปลงจากรูปทรงต่างๆ ไปเป็นรูปทรงครึ่งตึกครึ่งไม้ ร้อยละ 46.59 ทั้งนี้เพราะชาวบ้านได้ใช้ประโยชน์บริเวณชั้นล่างของบ้าน เป็นสถานที่ประกอบการเจียระไนพลอย