การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาขององค์กรชุมชนลักษณะ ความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน และแนวทางการพัฒนาประชาคมสุขภาพ กลุ่มประชากรที่ศึกษาเป็นผู้ที่อาศัยในเขตตำบลดอนมนต์ อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ ได้แก่ ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน กลุ่มองค์กรต่าง ๆ ในชุมชน คณะกรรมการกองทุนทั้งหมด จำนวน 190 คน เป็นการศึกษาทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย การวิเคราะห์เนื้อหา การหาค่า (+,C)(2) ผลการศึกษาสรุปได้ดังต่อไปนี้ 1. ลักษณะทั่วไปของประชากร พบว่า ส่วนใหญ่มีอายุอยู่ระหว่าง 30-39 ปี อาชีพ เกษตรกรรม การศึกษาระดับชั้นประถมศึกษา มีรายได้ของครอบครัวอยู่ระหว่าง 10,001- 25,000 บาท และเป็นสมาชิกของกลุ่มต่าง ๆ 2. สภาพปัญหาของชุมชน โดยรวมอยู่ระดับปานกลาง ปัญหาที่พบส่วนใหญ่ คือ การรวมกลุ่ม และการมีส่วนร่วมของประชาชน ซึ่งพบว่าอยู่ในระดับปานกลาง 3. ลักษณะความเข้มแข็งของชุมชน พบว่า ในชุมชนจะมีผู้นำที่มาจากการเลือกตั้ง ที่เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถ มีความขัดแย้งกับชุมชนน้อย ผู้นำเป็นผู้ประสานงานที่ดี วิถีชีวิตชุมชนชนบทมีความเป็นประชาคมระดับหมู่บ้าน ความเชื่อมโยงของชุมชนตามแนว ประชาคมในระดับตำบลมีพื้นฐานในมิติของศาสนาและเครือญาติ จากการศึกษานี้สรุปได้ว่า ปัจจัยภายนอกที่เอื้อต่อการเกิดประชาคมสุขภาพตำบล คือ การกระจายอำนาจการบริหาร งบประมาณสาธารณสุขมูลฐานให้กับหมู่บ้านเป็นผู้บริหารจัดการทุกหมู่บ้าน โดยมีอาสาสมัคร สาธารณสุขเป็นแกนกลางของการดำเนินงาน การกระจายอำนาจการปกครองและการจัดการสู่ชุมชน โดยผ่านองค์การบริหารส่วนตำบล องค์กรทางสังคมในชุมชนมีการจัดตั้งทั้งโดยรัฐ และที่ ชุมชนจัดตั้งกันเอง องค์กรที่มีเครือข่ายการทำงานที่ชัดเจน คือ ชมรมอาสาสมัครสาธารณสุข ประจำหมู่บ้าน กลุ่มสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล กลุ่มสัจจะออมทรัพย์เพื่อการผลิต กลุ่มผู้ใช้น้ำ กลุ่มไร่นาสวนผสม กลุ่มฌาปณกิจสงเคราะห์ การศึกษาครั้งนี้ทำให้ทราบ สถานการณ์การพัฒนาของตำบล รู้โครงสร้างพื้นฐานอันเป็นทุนทางสังคมดั่งเดิมของตำบล เป็นกระบวนการสำคัญที่จะช่วยให้การก่อรูป ประชาคมสุขภาพตำบลเริ่มต้นจากสิ่งที่มีอยู่ พัฒนาจากรากฐานที่เข้มแข็ม โดยเฉพาะภาวะผู้นำของตำบล นับเป็นทุนเริ่มต้นที่สำคัญ ที่เป็นแนวร่วมพัฒนาประชาคมสุขภาพต่อไป 4. กิจกรรมการดำเนินงานประชาคมสุขภาพประกอบด้วย กิจกรรมการสำรวจสภาพปัญหา ของชุมชน การประชุมอย่างต่อเนื่อง การวางแผนร่วมกัน การสร้างเครือข่ายการพัฒนา การระดมทุน การมีหลักประกันสุขภาพ การสนับสนุนงบประมาณจากองค์การบริหารส่วนตำบล การรับทราบข้อมูลการพัฒนา การพึ่งตนเองของชุมชน และการประเมินผลการพัฒนา 5. แนวทางการพัฒนาประชาคมสุขภาพ ควรมีการให้ความรู้แก่ประชาชนอย่างต่อเนื่อง มีการสร้างเครือข่ายการพัฒนา การศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนเทคโนโลยี การสร้างกิจกรรมการ พัฒนาเพื่อให้มีการดำเนินงานที่ต่อเนื่อง และการระเมินผลการดำเนินงาน ในอันที่จะส่งผล ให้มีการพัฒนาที่ยั่งยืนต่อไป 6. ความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะความเข้มแข็งของชุมชนต่อการดำเนินงานประชาคม สุขภาพตำบล พบว่า6.1 สภาพปัญหาของชุมชนมีความสัมพันธ์กับแนวทางการส่งเสริมการพัฒนา อย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.056.2 ความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะความเข้มแข็งของชุมชนต่อการดำเนินงาน ประชาคมสุขภาพตำบล พบว่า ลักษณะผู้นำ กระบวนทัศน์การพัฒนา การให้ความสำคัญกับองค์การ บริหารส่วนตำบล การบริหารจัดการ การระดมทุน กระบวนการพัฒนา มีความสัมพันธ์กับการ ดำเนินกิจกรรมประชาคมสุขภาพตำบล อย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ 0.05