การศึกษาการใช้แหนเป็ดเป็นแหล่งโปรตีนทดแทนกากถั่วเหลืองในอาหารไก่เนื้อและ นกกระทา แบ่งออกเป็น 3 งานทดลอง คือ การศึกษาสภาพการณ์ที่เหมาะสมต่อการผลิตแหนเป็ด การศึกษาผลการใช้แหนเป็ดเป็นแหล่งโปรตีนทดแทนกากถั่วเหลืองตอ่สมรรถนะการผลิต การย่อยได้ และการนำไปใช้ประโยชน์ของแหนเป็ดในไก่เนื้อ และ การศึกษาผลการใช้แหนเป็ดเป็นแหล่งโปรตีน ทดแทนกากถั่วเหลืองต่อสมรรถนะการผลิตการย่อยได้ และการนำไปใช้ประโยชน์ของแหนเป็ดใน นกกระทา การทดลองที่ 1 ศึกษาสภาพการณ์ที่เหมาะสมต่อการผลิตแหนเป็ด ได้ทำการศึกษาใน 2 ลักษณะ คือ การสังเกตพฤติกรรมการเจริญเติบโตของแหนเป็ดในแหล่งน้ำธรรมชาติและการศึกษาการ เจริญเติบโตของแหนเป็ดในสภาพบ่อทดลอง พบว่า แหนเป็ดที่เจริญเติบโตในแหล่งน้ำธรรมชาติ จะมีการเจริญเติบโตได้ดี ถ้าปราศจากการรบกวนจากปัจจัยที่ไม่เอื้ออำนวยในสภาพแวดล้อมเช่น แสงแดดจัดเกินไป ลมแรงเกินไป เป็นต้น และแหล่งน้ำมีโภชนะที่พืชต้องการสูง หลังจากทำการ เก็บเกี่ยวแหนเป็ดออกจากแหล่งน้ำครึ่งหนึ่งของพื้นที่ผิวน้ำแหนเป็ด ที่เหลือสามารถเจริญ เติบโตครอบคลุมพื้นที่ผิวน้ำได้ทั้งหมดภายในเวลาเพียง 3 - 5 วัน สำหรับการศึกษาการเจริญ เติบโตของแหนเป็ดในบ่อทดลอง การทดลองนี้ใช้พันธุ์แหนเป็ดจากแหล่งน้ำธรรมชาติ ในเขตชานเมือง อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น เพื่อทดสอบแหล่งปุ๋ยมูลสัตว์ที่ใช้หมัก คือ มูลไก่ไข่และมูลสุกร และระดับการเติมปุ๋ยมูลสัตว์หมักที่ 5, 6, 7 และ 8 ลิตรต่อวัน โดยจัดแผนการทดลองแบบ 2x4 Factorial in Completely Randomized Design ทำการทดลอง 3 ช่วง คือ ช่วงที่ 1 ใช้มูลไก่ไข่ หรือมูลสุกรหมักในน้ำในอัตรา 3 กิโลกรัมต่อน้ำ 300 ลิตร ช่วงที่ 2 ใช้มูลไก่ไข่หรือสุกร หมักในน้ำในอัตรา 6 กิโลกรัมต่อน้ำ 300 ลิตร และช่วงที่ 3 ใช้มูลไก่ไข่หรือสุกรหมักในน้ำ ในอัตรา 9 กิโลกรัมต่อน้ำ 300 ลิตร แต่ละช่วงการทดลองใช้เวลา 30 วัน ในระหว่างการทดลอง จะทำการวัดผลผลิตแห้งและวิเคราะห์องค์ประกอบทางโภชนะของแหนเป็ดทุกกลุ่ม จากการทดลองพบว่า อัตราการเติมปุ๋ยทุกระดับให้ผลผลิตแหนเป็ดแห้งไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) ทั้งใน ช่วงที่ 1 และ 2 ส่วนอัตราการเติมปุ๋ยที่เพิ่มขึ้นแต่ละระดับในช่วงที่ 3 ทำให้ผลผลิต แหนเป็ดแห้งเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ซึ่งระดับการเติมปุ๋ย 5 ลิตรต่อวัน ให้ผลผลิตน้ำหนักแหนเป็ดแห้งต่ำที่สุด ผลของมูลไก่ไข่และมูลสุกรที่ใช้หมัก ทั้งในช่วง ที่ 1 และช่วงที่ 2 ไม่ทำให้ผลผลิตน้ำหนักแหนเป็ดแห้งแตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) ส่วนใน ช่วงที่ 3 มูลไก่ไข่ให้ผลผลิตแหนเป็ดแห้งสูงกว่ามูลสุกร (P<0.05) สำหรับผลของแหล่งปุ๋ย มูลสัตว์ที่ใช้หมักและอัตราการเติมปุ๋ยมูลหมักต่อองค์ประกอบทางโภชนะของแหนเป็ดในแต่ละช่วง การทดลอง ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) จากภาพรวมของทุกช่วงการทดลองพบว่าผลผลิตและ องค์ประกอบทางโภชนะของแหนเป็ดในช่วงที่ 3 สูงกว่าช่วงที่ 2 สูงกว่าช่วงที่ 1 จึงสามารถ กล่าวได้ว่า แหนเป็ดสามารถเจริญเติบโตได้ดีในแหล่งน้ำที่มีโภชนะสูง การทดลองที่ 2 ศึกษาผลการใช้แหนเป็ดเป็นแหล่งโปรตีนทดแทนกากถั่วเหลืองต่อสมรรถนะ การผลิตไก่เนื้อ ใช้ไก่เนื้อพันธุ์อาร์เบอร์เอเคอร์ อายุ 1 วัน จำนวน 144 ตัว จัดแผนการ ทดลองแบบ Completely Randomized Design (CRD) แบ่งกลุ่มไก่เนื้อออกเป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 3 ซ้ำ ซ้ำละ 12 ตัวเลี้ยงบนพื้นที่ปูด้วยแกลบ อาหารที่ใช้ทดลอง คือ อาหารที่มีการทดแทน โปรตีนกากถั่วเหลืองด้วยแหนเป็ด 4 ระดับ ได้แก่ 0 10 20 และ 30 เปอร์เซนต์ของโปรตีนกาก ถั่วเหลือง ในอาหารไก่เนื้ออายุ 0 - 21 วัน และ 0 20 40 และ 60 เปอร์เซนต์ของโปรตีนกาก ถั่วเหลือง ในอาหารไก่เนื้ออายุ 21 - 42 วัน จากการทดลองพบว่า อัตราการเจริญเติบโต ประสิทธิภาพการใช้อาหาร และประสิทธิภาพการใช้โปรตีน ของทุกระดับการทดแทนแตกต่างกันอย่าง มีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (P<0.01) แต่การทดแทนที่ระดับ 10% (ในอาหารไก่เนื้ออายุ 0-21 วัน) (7% ของสูตรอาหาร) และ 20% ในอาหารไก่เนื้ออายุ 21-42 วัน (11% ของสูตรอาหาร) ไม่ทำให้ สมรรถนะการผลิตของไก่เนื้อลดลง การทดลองที่ 3 ศึกษาผลการใช้แหนเป็ดเป็นแหล่งโปรตีนทดแทนกากถั่วเหลืองต่อสมรรถนะ การผลิตนกกระทา ใช้นกกระทาสายพันธุ์ญี่ปุ่นอายุ 1 วัน จำนวน 300 ตัว จัดแผนการทดลองแบบ CRD แบ่งกลุ่มนกกระทาออกเป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 3 ซ้ำ ซ้ำละ 25 ตัว เลี้ยงบนกรงกกและกรงขุน อาหารที่ใช้ทดลอง คือ อาหารที่มีการทดแทนโปรตีนกากถั่วเหลืองด้วยแหนเป็ด 4 ระดับ ได้แก่ 0 10 20 และ 30 เปอร์เซนต์โปรตีนกากถั่วเหลือง ในอาหารนกกระทาอายุ 0-21 วัน และ 0 20 40 และ 60 เปอร์เซนต์โปรตีนกากถั่วเหลือง ในอาหารนกระทาอายุ 21-42 วัน เมื่อนกกระทา อายุได้ 42 วัน จะทำการคัดแยกเพศ เพศผู้จะถูกนำไปทดสอบคุณภาพซาก เพศเมียจะถูกนำไปทดสอบ อาหารนกกระทาไข่ โดยคัดเพศเมียจากทุกซ้ำมาซ้ำละ 10 ตัว เลี้ยงบนกรงตับ กรงละ 1 ตัว ด้วย อาหารที่มีการทดแทนโปรตีนกากถั่วเหลืองด้วยแหนเป็ด 4 ระดับ ได้แก่ 0 20 40 และ 60 เปอร์เซนต์โปรตีนกากถั่วเหลือง ผลจากการทดลองพบว่า อัตราการเจริญเติบโตตลอดช่วงการทดลอง แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (P<0.01) โดยที่ระดับการทดแทน 20% มีอัตราการเพิ่ม น้ำหนักตัวดีที่สุด (117.70 กรัม) สำหรับประสิทธิภาพการใช้อาหาร ปริมาณอาหารที่กินและ ประสิทธิภาพการใช้โปรตีนตลอดช่วงการทดลองของทุกระดับการทดแทน ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) การเพิ่มระดับการทดแทนทำให้เปอร์เซนต์ซากลดลง นกกระทากลุ่มที่ 4 มีเปอร์เซนต์ซาก ต่ำที่สุด แต่ค่าการเกรดซากไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) สัมประสิทธิ์การย่อยและใช้ ประโยชน์ได้ของสิ่งแห้งโปรตีน พลังงาน และเยื่อใยของนกกระทาช่วงอายุ 0-21 และ 21-42 วัน ไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) การเพิ่มระดับการทดแทนไม่มีผลต่ออายุเริ่มให้ไข่ของ นกกระทา (P>0.05) ผลผลิตไข่ของทุกระดับการทดแทนไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) แต่ ประสิทธิภาพการเปลี่ยนอาหารเป็นไข่แตกกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.01) ประสิทธิภาพ การเปลี่ยนอาหารเป็นไข่ลดลงเมื่อระดับการทดแทนเพิ่มขึ้น แต่การทดแทนที่ระดับ 20 เปอร์เซ็นต์ ของโปรตีนกากถั่วเหลืองไม่แตกต่างจากกลุ่มควบคุม สำหรับค่าคุณภาพไข่พบว่าค่า Haugh unit (อยู่ในช่วง 80 - 83) แต่ละระดับการทดแทนไม่แตกต่างกันทางสถิติ (P>0.05) การใช้แหนเป็ด ทดแทนโปรตีนกากถั่วเหลืองในระดับที่ไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ ในนกกระทาอายุ 21 - 42 วัน (8% ของสูตรอาหาร) และในระดับที่ไม่เกิน 20 เปอร์เซ็นต์ในนกกระทาอายุ 21-42 วัน (11% ของสูตรอาหาร) สามารถปฏิบัติได้โดยไม่มีผลเสียต่อสมรรถนะการผลิต