การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ลักษณะพื้นฐานทางสังคมและเศรษฐกิจของเกษตรกร ผู้เลี้ยงปลารายย่อยในพื้นที่เขตชลประทานน้ำพองหนองหวาย จังหวัดขอนแก่น 2) สภาพการเลี้ยง ปลาและการได้รับการส่งเสริมการเลี้ยงปลา 3) ปัญหาและความต้องการในการเลี้ยงปลาและการ ได้รับการส่งเสริม และ 4) เปรียบเทียบระดับปัญหาและความต้องการในการเลี้ยงปลาและการได้รับ การส่งเสริมของเกษตรกรที่มีลักษณะพื้นฐานต่างกัน การกำหนดกลุ่มตัวอย่างใช้วิธีการสุ่มแบบ เจาะจง แบบกำหนดสัดส่วนและแบบมีระบบ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูป SPSS for Windows รายงานผลการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่า ความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่า t-test และค่า F-test ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรผู้เลี้ยงปลารายย่อยมีอายุเฉลี่ย 49.5 ปี มีพื้นที่ถือครอง ทำการเกษตรครอบครัวละ 14.2 ไร่ มีรายได้ที่เป็นเงินสดจากการปลูกข้าว เลี้ยงสัตว์ และรับ จ้างเฉลี่ยครอบครัวละ 54,155 บาทต่อปี มีหนี้สินปัจจุบันเฉลี่ยครอบครัวละ 92,435 บาท เกษตรกรมีประสบการณ์ในการเลี้ยงปลาเฉลี่ย 5.6 ปี ขนาดของบ่อปลาเฉลี่ย 764 ตารางเมตร ระยะทางจากบ้านพักถึงบ่อปลาเฉลี่ย 1,118 เมตร เกษตรกรส่วนใหญ่เลี้ยงปลานิลเป็นหลัก รอง ลงมา คือปลาตะเพียนขาว และปลาไน ลูกปลาที่ซื้อส่วนใหญ่มาจากรถเร่ ปล่อยลูกปลาลงเลี้ยงในบ่อ อัตราเฉลี่ย 10,645 ตัว ต่อไร่ ใช้เวลาเลี้ยงปลาเฉลี่ย 9.8 เดือน ผลผลิตปลาที่ได้เฉลี่ย 574 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งนำไปจำหน่ายร้อยละ 73.5 ที่เหลือร้อยละ 26.5 นำไปบริโภค มีรายได้ จากการขายผลิตผลเฉลี่ยรายละ 8,200 บาท เสียค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงปลาเฉลี่ยรายละ 3,764 บาท เกษตรกรได้รับความรู้เรื่องการเลี้ยงปลาจากหลายแหล่งความรู้ โดยเกษตรกรร้อยละ 67.5 ได้รับความรู้เรื่องการเลี้ยงปลาจากรายการเกษตรทางโทรทัศน์ รองลงมาร้อยละ 47.8 ได้รับความรู้จากรายการเกษตรทางวิทยุ และร้อยละ 42.3 ได้รับความรู้จากเอกสารคำแนะนำ ของกรมประมง เกษตรกรร้อยละ 24.7 เคยเข้าร่วมโครงการส่งเสริมของกรมประมงและได้รับการ สนับสนุนปัจจัยการผลิตซึ่งได้แก่ พันธุ์ปลา อาหารปลา และบ่อเลี้ยงปลา ปัญหาในการเลี้ยงปลา ได้แก่ ปัญหาเรื่องการให้อาหารปลา ส่วนความต้องการของเกษตรกร ได้แก่ ต้องการทราบวิธีผสมอาหารปลาและวิธีคำนวณปริมาณอาหารปลาในแต่ละวัน ต้องการให้รัฐ บริการทดแทนลูกปลาที่เสียหายจากน้ำท่วมบ่อ บริการตรวจโรคปลา จัดตั้งศูนย์ผลิตภัณฑ์ปลา ประจำตำบล จัดตั้งตลาดขายลูกปลาที่ศูนย์พัฒนาประมงน้ำจืดขอนแก่น บริการตรวจวิเคราะห์น้ำ จัดตั้งกลุ่มผู้เลี้ยงปลาประจำหมู่บ้าน และบริการน้ำชลประทานอย่างเพียงพอ ปัญหาในการรับการส่งเสริม พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่ไม่ได้รับเอกสารคำแนะนำในการเลี้ยง ปลา เกษตรกรต้องการเอกสารคำแนะนำในเรื่อง ปลาที่เลี้ยงง่าย การเลี้ยงปลาแบบผสมผสาน การเลี้ยงปลาในนาข้าว และการอนุบาลลูกปลาในกระชังก่อนปล่อย นอกจากนี้เกษตรกรต้องการเข้า รับการอบรมการเลี้ยงปลาในเรื่อง การเลือกซื้อพันธุ์ปลา อาหารปลา และการเพาะพันธุ์ปลาโดย วิธีธรรมชาติ เกษตรกรต้องการให้เจ้าหน้าที่ออกไปเยี่ยมเยียนหรือติดต่อกับเจ้าหน้าที่ เพื่อขอคำแนะนำในการเลี้ยงปลา และขอสนับสนุนปัจจัยการผลิต เมื่อเปรียบเทียบระดับปัญหาและความต้องการของเกษตรกรจำแนกตามวัตถุประสงค์การ เลี้ยงปลา อายุ รายได้ต่อปี พื้นที่บ่อปลาและประสบการณ์ในการเลี้ยงปลา พบว่า มีความ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทั้งด้านปัญหาการเลี้ยงปลา ความต้องการในการเลี้ยงปลา ปัญหาการได้รับการส่งเสริม และความต้องการรับการส่งเสริมการเลี้ยงปลา จากการศึกษามีข้อเสนอแนะสำหรับการวางแผนการส่งเสริม คือ 1) เผยแพร่ความรู้เรื่อง ให้อาหารปลาแก่เกษตรกร 2) เผยแพร่เอกสารคำแนะนำของกรมประมงให้แก่เกษตรกรให้มากขึ้น 3) จัดโครงการฝึกอบรมการเลี้ยงปลาแก่เกษตรกรให้มากขึ้น และ 4) ให้ความสำคัญในการส่งเสริม การเลี้ยงปลาทางสถานีวิทยุท้องถิ่นให้มากขึ้น